Thung lũng Mường Hoa
Tiếng suối Mường Hoa róc rách dưới chân cầu đá. Mặt ruộng bậc thang lấp lánh nước đầu mùa. Gió núi Hoàng Liên thoảng mùi cỏ ướt. Đó là cảm giác đầu tiên khi cả nhà bước xuống thung lũng Mường Hoa, dải đất nằm dưới chân dãy Hoàng Liên Sơn ở Sa Pa, tỉnh Lào Cai.
Báo Lào Cai cho biết thung lũng kéo dài khoảng mười lăm cây số dọc suối Mường Hoa, từ trung tâm Sa Pa qua Lao Chải, Tả Van, Hầu Thào và xuống tới Bản Hồ. Suối chảy uốn lượn giữa những lớp ruộng bậc thang xếp tầng từ chân đồi lên cao, tạo thành xương sống cảnh quan của cả vùng.
Điều đặc biệt nhất của Mường Hoa là ruộng bậc thang. Báo Lào Cai xác nhận ruộng bậc thang Sa Pa thuộc Lao Chải, Tả Van và Hầu Thào được công nhận Di tích danh thắng cấp quốc gia năm hai nghìn không trăm mười ba. Diện tích vùng được công nhận là bảy trăm bốn mươi chín héc ta. Mỗi thửa ruộng là kết quả của nhiều đời người Mông, Dao và Giáy học cách trồng lúa nước trên sườn dốc, dẫn nước từ khe núi cao xuống từng bậc. Đó không phải cảnh quan trang trí mà là sinh kế vận hành mỗi ngày.
Trong thung lũng còn có một di tích cấp quốc gia khác. Theo Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, Bãi đá cổ Sa Pa cũng nằm trong thung lũng Mường Hoa. Bộ Văn hóa Thông tin xếp hạng nơi đây là Di tích lịch sử cấp quốc gia vào tháng mười năm một nghìn chín trăm chín mươi tư. Nhà khảo cổ Victor Goloubev của Trường Viễn Đông Bác Cổ phát hiện bãi đá này năm một nghìn chín trăm hai mươi lăm. Nơi đây có gần hai trăm khối đá mang hoa văn và ký tự cổ, với hình người, hình thửa ruộng và những đường khắc mà giới khoa học đến nay vẫn chưa giải mã hết.
Báo Lào Cai cho biết thung lũng là không gian sinh sống của bốn cộng đồng dân tộc thiểu số: Mông, Dao, Giáy và Tày. Lao Chải với người Mông và những thửa ruộng trải rộng. Tả Van với người Giáy và mô hình du lịch cộng đồng. Hầu Thào tập trung nhiều khối đá cổ. Bản Hồ cuối thung lũng là không gian của người Tày.
Mùa nước đổ vào khoảng tháng năm và tháng sáu là lúc người dân tháo nước vào ruộng để cấy. Mặt ruộng phản chiếu trời mây như những tấm gương bạc xếp tầng. Mùa lúa chín vào khoảng tháng chín là lúc cả thung lũng chuyển sang màu vàng óng.
Cả nhà hãy thử tưởng tượng: đứng trên một triền đồi nhìn xuống, trước mắt là hàng trăm bậc ruộng vàng rực trải xuống tận dòng suối Mường Hoa lóng lánh. Phía xa hơn là đỉnh Hoàng Liên Sơn mờ trong mây. Từ khoảng năm một nghìn chín trăm hai mươi lăm, những khối đá cổ khắc hình người và hình ruộng nằm im lặng giữa cảnh ấy, chờ thêm bao nhiêu thế hệ nữa đến nhìn và tự hỏi.