Trạm Tôn - Cổng Trời Sa Pa
Gió núi thổi căng vạt áo. Sương mỏng kéo qua mặt đường nhựa. Phía đối diện, xa bên kia thung lũng, đỉnh Phan Xi Păng hiện ra như một bức tường đá lớn. Cả nhà đang đứng ở Cổng Trời Trạm Tôn, đỉnh đèo Ô Quy Hồ, một trong những điểm đường bộ cao nhất ở Tây Bắc.
Theo Báo Lào Cai, đỉnh đèo này nằm trên Quốc lộ bốn D, tuyến đường vắt qua dãy Hoàng Liên Sơn nối thị xã Sa Pa của tỉnh Lào Cai với huyện Tam Đường của tỉnh Lai Châu. Báo Lào Cai dẫn tài liệu kỷ lục cho biết đèo Ô Quy Hồ dài gần năm mươi cây số, là đèo dài nhất Việt Nam, và là một trong tứ đại đỉnh đèo Tây Bắc, bên cạnh Pha Đin, Mã Pí Lèng và Khau Phạ.
Đỉnh đèo cao hơn hai nghìn mét so với mực nước biển. Các nguồn ghi con số chính xác hơi khác nhau, nên cả nhà cứ nhớ "hơn hai nghìn mét" là vừa đủ.
Trạm Tôn không chỉ là điểm ngắm cảnh. Đây là một cái cửa. Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học cho biết Vườn quốc gia Hoàng Liên thành lập năm hai nghìn lẻ hai, diện tích hai mươi tám nghìn năm trăm linh chín héc ta, trải trên Lào Cai và Lai Châu, được công nhận Vườn di sản ASEAN năm hai nghìn lẻ sáu. Đỉnh cao nhất trong vườn là Phan Xi Păng, ba nghìn một trăm bốn mươi ba mét. Trạm Tôn là một trong những cửa rừng để bước vào không gian đó.
Báo Nhân Dân cho biết tuyến trekking truyền thống lên Phan Xi Păng đi từ Trạm Tôn được mở từ năm hai nghìn lẻ sáu, dài khoảng mười sáu cây số. Đây là tuyến đường bộ phổ biến trước khi có cáp treo, đến nay vẫn được nhiều người chọn để đi giữa rừng nguyên sinh.
Báo Lào Cai mô tả nơi này như cánh cửa đến với thiên đường trên mây. Sáng sớm, thung lũng dưới chân thường chìm trong biển mây, chỉ ló ra những đỉnh núi cao nhất. Chiều, nắng cuối ngày rọi vào, mây đổi màu cam và tím, đỉnh Phan Xi Păng đối diện sậm dần trong nền trời.
Khí hậu ở đây đổi nhanh. Đang nắng đẹp, vài phút sau sương mù có thể kéo lên đặc kín mặt đường. Mùa đông, đỉnh đèo có thể có sương muối, đôi năm có băng giá. Gió ở đỉnh đèo luôn mạnh hơn bất cứ nơi nào bên dưới.
Trạm Tôn là chỗ đất trời gặp nhau: đèo dài nhất Việt Nam vắt qua dãy Hoàng Liên, gió núi thổi căng áo, mây dưới chân và đỉnh Phan Xi Păng bừng sáng bên kia thung lũng.