Trung Đô, Bắc Hà
Từ thị trấn Bắc Hà theo đường xuống phía sông Chảy, cả nhà sẽ đến Trung Đô, thôn thuộc xã Bảo Nhai, nơi núi rừng bao ba phía và dòng sông Chảy uốn qua bãi bồi phẳng lặng.
Địa danh này mang dấu ấn lịch sử lâu đời. Theo Báo Lào Cai, đền Trung Đô được xây dựng cuối thế kỷ mười tám để thờ ba tướng lĩnh thời hậu Lê: Khánh Dương Hầu Vũ Văn Uyên, Gia Quốc Công Vũ Văn Mật và tướng quân Hoàng Vần Thùng. Ba ông quê ở Gia Lộc, Hải Dương, ngược dòng sông Chảy lên từ thế kỷ mười sáu, xây thành lũy và mở đất Bắc Hà trong thời nhà Lê đối đầu nhà Mạc. Người dân dọc sông Chảy gọi họ là "Chúa Bầu", cách tôn xưng của đồng bào Tày và các dân tộc vùng này dành cho những người giữ bình yên bờ cõi. Năm hai nghìn lẻ năm, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận đền là Di tích lịch sử cấp Quốc gia.
Khuôn viên đền nằm trên bãi bằng, phía trước suối trong, phía sau núi cao. Theo Báo Nhân Dân, hai suối Nậm Thin và Nậm Khòn hợp lưu gần đền rồi đổ ra sông Chảy, tạo cảnh quan xanh mát quanh năm.
Cộng đồng Tày tại Trung Đô gắn bó với ngôi đền qua nhiều thế hệ, và họ giữ được điều hiếm có: theo Báo Lào Cai, nghi lễ và trò chơi kéo co truyền thống của người Tày ở đây đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể nhân loại. Đây là nghi lễ cầu mùa và cố kết cộng đồng, có bài bản và quy tắc truyền qua các thế hệ, không phải trò chơi thuần túy.
Hằng năm Trung Đô có hai lễ hội lớn. Lễ hội Xuống đồng ngày mười lăm tháng Giêng âm lịch mở đầu vụ mùa bằng nghi thức tịch điền, múa then, đàn tính và các trò dân gian. Lễ hội Khao quân ngày mười lăm tháng bảy âm lịch tưởng nhớ công ơn tướng lĩnh, quy tụ đồng bào Tày, Mông, Dao, Nùng từ nhiều thôn bản về thi nấu ăn, bắn nỏ và trình diễn dân gian. Theo Báo Lào Cai, lễ hội Khao quân năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm có mười sáu đội từ ba mươi tám làng.
Báo Nhân Dân cho biết hơn bốn mươi hộ Tày ở Trung Đô làm du lịch cộng đồng: nhà sàn lưu trú, múa then, đàn tính và tham quan di tích. Đây là sinh hoạt đời thường của họ, không phải sân khấu.
Sông Chảy chảy qua đây từ trước khi ngôi đền được dựng. Buổi sáng sớm, mặt nước phẳng như gương hắt ánh bạc lên những tán cây xanh ven bờ, tiếng đàn tính từ nhà sàn vọng ra hòa vào tiếng nước chảy, và cảm giác thời gian như chậm lại giữa núi, ruộng và khói bếp.