Nhà thờ đá Sa Pa
Có những tòa nhà mà chỉ cần nhìn từ xa đã biết ngay đó là trung tâm của một thị trấn. Nhà thờ đá Sa Pa là một trong số đó.
Cả nhà đang đứng hoặc đi qua khu vực quảng trường trung tâm Sa Pa. Phía trước mặt là nhà thờ. Phía sau nhà thờ là núi Hàm Rồng. Và phía trước, ngay quảng trường, là nơi người dân và du khách qua lại mỗi ngày. Vị trí ấy không phải ngẫu nhiên. Khi người Pháp quy hoạch Sa Pa thành khu nghỉ dưỡng hồi đầu thế kỷ hai mươi, nhà thờ được đặt ngay tâm điểm của thị trấn.
Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lào Cai gọi đây là dấu ấn kiến trúc cổ của người Pháp còn lại tại Sa Pa. Và khi nhìn vào tòa nhà này, có thể hiểu tại sao. Nhà thờ xây bằng đá, theo phong cách Gothic, dáng hình thập giá, những ô cửa sổ kính màu, những hành lang và vòm cửa mang nét kiến trúc châu Âu pha trộn với đá xám của vùng núi Tây Bắc. Đây không phải nhà thờ mang từ châu Âu sang, mà là công trình được xây tại chỗ, từ vật liệu địa phương, bởi thợ thủ công địa phương, dù kiểu dáng theo phong cách phương Tây.
Về lịch sử, có một điều thú vị: các nguồn du lịch ghi nhà thờ được xây dựng từ năm một nghìn tám trăm chín mươi lăm, trong khi trang của Giáo xứ Sa Pa lại ghi năm một nghìn chín trăm hai mươi sáu, còn giáo xứ được thành lập từ năm một nghìn chín trăm lẻ hai bởi các cha thuộc Hội Thừa Sai Paris. Dù mốc năm nào là chính xác, điều chắc chắn là đây là công trình tôn giáo thời Pháp, gắn với lịch sử Công giáo tại Sa Pa từ đầu thế kỷ hai mươi.
Một mốc được cả nguồn Thông tấn xã Việt Nam và trang Giáo xứ Sa Pa xác nhận là năm một nghìn chín trăm chín mươi lăm. Đó là năm chính quyền chấp nhận cho sửa chữa nhà thờ và giáo xứ được sinh hoạt trở lại. Khoảng thời gian trước đó, như nhiều công trình tôn giáo trong cả nước, nhà thờ trải qua một giai đoạn gián đoạn. Nên nhà thờ đá Sa Pa mà cả nhà thấy hôm nay, một phần là công trình đã được trùng tu lại.
Những chi tiết kính màu trong ô cửa sổ, những vòm cửa xây bằng đá, những cột hành lang, tất cả tạo nên một công trình vừa là không gian tôn giáo đang hoạt động, vừa là điểm mốc kiến trúc không thể nhầm lẫn của Sa Pa.
Nhà thờ đá Sa Pa có tên tôn giáo đầy đủ là Nhà thờ Đức Mẹ Mân Côi, thuộc Giáo xứ Sapa, Giáo phận Hưng Hóa. Đây vẫn là một nhà thờ đang hoạt động, không chỉ là di tích.
Khu vực quảng trường trước nhà thờ là không gian đông người, đặc biệt vào cuối tuần. Thông tấn xã Việt Nam mô tả đây là nơi diễn ra sinh hoạt văn hóa và giao thương của đồng bào địa phương với khách du lịch. Cả nhà sẽ thấy người dân các dân tộc, trang phục nhiều màu sắc, tiếng mời chào và không khí của một thị trấn vùng cao sôi động. Đây là khung cảnh đời thường và chân thực của Sa Pa, không phải biểu diễn cho khách.
Nhà thờ đá Sa Pa là một dấu ấn của quá khứ đứng giữa trung tâm của hiện tại. Hơn một thế kỷ gió núi và mây mù Sa Pa đã thổi qua những vòm đá ấy, nhưng tòa nhà vẫn đứng đó, vẫn là tâm điểm mà mọi con đường trong thị trấn đều hướng về.