Bản Tả Phìn
Người Dao Đỏ ở Tả Phìn có một bài thuốc mà phụ nữ trong bản đã giữ qua nhiều đời.
Họ gọi nó là Đìa zảo xin. Đó là tên tiếng Dao của bài thuốc tắm thảo dược, mà Báo Lào Cai cho biết bắt nguồn từ thang thuốc tắm và ngâm dùng cho sản phụ sau sinh và trẻ sơ sinh. Mỗi bài thuốc có thể gồm mười đến một trăm hai mươi loại lá và thân cây dược liệu khác nhau. Phụ nữ Dao Đỏ tự tay thu hái từ rừng, phân loại và kết hợp theo tri thức truyền miệng từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Đó là lý do Tả Phìn không chỉ là một điểm cảnh quan. Đây là nơi lưu giữ một hệ thống tri thức đang sống.
Bản Tả Phìn nằm ở khu vực Sa Pa, tỉnh Lào Cai, ở độ cao khoảng một nghìn hai trăm mét so với mực nước biển theo Báo Lào Cai năm hai nghìn không trăm mười tám. Từ Sa Pa vào tới đây, các nguồn ghi quãng đường khác nhau, mười cây số, mười hai cây số, có nơi ghi mười bảy cây số, tùy điểm xuất phát và cách đo. Nhưng dù đi lối nào, con đường cũng dẫn cả nhà men theo sườn núi, qua những thửa ruộng bậc thang xếp tầng tới tận chân mây.
Cộng đồng ở đây là người Dao Đỏ và người Mông sống xen cư theo Báo Lào Cai năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm. Người Dao Đỏ nổi tiếng với trang phục đặc trưng: khăn đỏ đội đầu, áo dài xẻ tà, yếm, thắt lưng, quần và xà cạp. Những đường thêu thủ công trên trang phục không chỉ là trang trí. Đó là cách phụ nữ Dao Đỏ duy trì và trao truyền thẩm mỹ, ký ức và bản sắc cộng đồng.
Tắm lá thuốc là trải nghiệm mà nhiều khách đến Tả Phìn tìm về. Theo Báo Lào Cai năm hai nghìn không trăm hai mươi ba, có khoảng bốn mươi hộ trong bản làm dịch vụ này. Cả nhà hãy hình dung một thùng gỗ pơ mu cao ngang ngực, nước thuốc bốc hơi nghi ngút, ngả màu nâu đỏ vì hàng chục loại lá rừng. Ngồi vào đó, hơi ấm thấm dần, mùi thảo mộc của núi rừng vây quanh, mọi mỏi mệt của đường xa như tan đi.
Ngoài tắm thuốc, Tả Phìn còn giữ một tu viện cổ từ thời Pháp. Báo Lào Cai mô tả công trình mang kiến trúc Pháp, những bức tường đá rêu phong nằm lặng lẽ giữa cảnh núi trầm mặc. Đứng trước nó, cả nhà sẽ thấy một mảnh quá khứ xa lạ bỗng hiện ra giữa vùng cao, như một câu chuyện còn dang dở mà chưa ai kể hết.
Một điểm đặc biệt của Tả Phìn là Động Tả Phìn, được xếp hạng di tích quốc gia danh lam thắng cảnh năm hai nghìn không trăm mười bảy theo Báo Lào Cai. Người Dao ở đây gọi ngọn núi chứa động là Trị San Kỳ, có nghĩa là núi đồi đằng sau. Báo Lào Cai mô tả trong động có các mảng nhũ đá dạng hoa lá, rèm đá, dải nhũ nhỏ và mạch nước ngầm. Động còn gắn với ký ức về giai đoạn tiễu phỉ sau năm một nghìn chín trăm năm mươi và cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới tháng hai năm một nghìn chín trăm bảy mươi chín.
Bước vào trong, cả nhà như lạc vào một thế giới khác. Mỗi khối nhũ ở đây hình thành qua hàng trăm ngàn, thậm chí hàng triệu năm, từng giọt nước nhỏ xuống âm thầm dệt nên những bông hoa đá. Đó là điều thiên nhiên đã lặng lẽ tích tụ từ trước khi loài người tồn tại.
Tả Phìn là nơi để đi chậm lại. Để ngồi xuống bên bếp lửa, nghe một người phụ nữ Dao Đỏ kể về những loại lá trên tay bà, để nhìn những đường thêu đỏ thắm hiện dần dưới ánh chiều.
Và khi sương chiều buông xuống thung lũng, khói bếp vương trên mái nhà, mùi lá thuốc còn thoảng trong gió núi, cả nhà sẽ hiểu vì sao một bản nhỏ giữa mây ngàn lại có thể giữ chân người ta lâu đến thế.