Bản Tả Van
Khi từ trung tâm Sa Pa đi xuống thung lũng Mường Hoa, cảnh đầu tiên mà cả nhà sẽ thấy là những lớp ruộng bậc thang xếp nhau từ chân đồi lên đỉnh. Sau đó là những nếp nhà gỗ thấp nằm rải theo sườn, con suối nhỏ chảy qua, và bản làng yên tĩnh hơn hẳn thị xã ở trên.
Đó là vùng Tả Van.
Bản Tả Van thuộc không gian thung lũng Mường Hoa, Sa Pa, Lào Cai. Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lào Cai, bản có hơn một trăm năm mươi hộ dân và chủ yếu là đồng bào Giáy, nên người ta hay gọi là Tả Van Giáy. Người Giáy ở đây làm ruộng nương, phụ nữ có nghề thêu thùa truyền thống, và nhiều hộ đã phát triển mô hình homestay để đón khách lưu trú.
Homestay ở Tả Van không phải câu chuyện mới. Năm hai nghìn mười bảy, cụm homestay Tả Van Giáy một đã được nhận Giải thưởng Homestay ASEAN theo Báo Lào Cai. Đây là một trong những mô hình homestay cộng đồng được khu vực ASEAN công nhận, và nó nói lên rằng Tả Van đã đón khách theo cách đáng để học hỏi từ lâu.
Không gian ấn tượng nhất của Tả Van là ruộng bậc thang.
Ruộng bậc thang Sa Pa được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di tích danh thắng quốc gia năm hai nghìn mười ba. Tổng diện tích bảy trăm bốn mươi chín héc ta thuộc các xã Lao Chải, Tả Van và Hầu Thào. Điểm quan trọng là khu vực bảo vệ cấp một nằm chủ yếu ở xã Tả Van. Điều đó có nghĩa là ruộng bậc thang cả nhà đang nhìn ở đây là vùng lõi của di sản này.
Mỗi thửa ruộng là kết quả lao động nhiều đời. Người dân đục vào sườn dốc, đắp bờ giữ nước, dẫn nước từ khe suối trên cao xuống từng bậc. Ruộng không chỉ đẹp. Ruộng là sinh kế nuôi sống từng gia đình trong bản, mùa nối mùa.
Tả Van còn gắn với đời sống văn hóa phong phú. Địa phương bảo tồn và đưa vào hoạt động du lịch các lễ hội như lễ hội Xuống đồng, Gầu Tào, Roóng poọc cùng các điệu múa xòe, múa chuông, múa sinh tiền và múa quạt. Trong lễ hội Gầu Tào, người dân dựng cây nêu giữa khoảng đất rộng, làm lễ cúng cầu mùa, rồi mở phần hội với các trò chơi dân gian và những điệu múa giao lưu vang cả thung lũng.
Đường xuống Tả Van men theo sườn thung lũng Mường Hoa, chỉ chừng tám đến mười hai cây số từ trung tâm Sa Pa. Mỗi khúc cua lại mở ra một tầng ruộng mới, một nếp nhà mới, càng đi càng thấy bản làng hiện ra rõ dần dưới chân đồi.
Khi ở trong bản, cả nhà cứ đi chậm và để ý xung quanh. Không gian Tả Van có khi chỉ là một người già ngồi đan bên hàng rào, một đứa trẻ chơi trước sân, một làn khói bếp lan mỏng trong chiều. Những khoảnh khắc đó không cần lời nào. Chỉ cần đứng đó mà nhìn là đủ.
Rồi trời sẫm xuống. Sương bắt đầu chùng trên những bậc ruộng, ánh đèn vàng đầu tiên hiện lên trong các nếp nhà gỗ. Đến lúc đó, cả nhà sẽ hiểu vì sao người ta cứ muốn ở lại Tả Van thêm một đêm nữa, chỉ để nghe thung lũng Mường Hoa thở trong yên tĩnh.