Vườn quốc gia Bến En
Có một kiểu phong cảnh mà chỉ nhìn ảnh là biết ngay không thuộc vùng đồng bằng: mặt hồ phẳng lặng trải rộng, xen lẫn với những đảo rừng, núi đá và tán cây sát mép nước. Vườn quốc gia Bến En có phong cảnh như vậy. Người ta hay ví nơi này với cụm từ Hạ Long thu nhỏ, và cái ví von ấy khá gần với những gì mắt thường nhìn thấy khi ngồi trên xuồng máy giữa lòng hồ.
Vườn quốc gia Bến En nằm ở phía tây nam tỉnh Thanh Hóa, cách thành phố Thanh Hóa khoảng bốn mươi sáu cây số, thuộc địa bàn hai huyện Như Xuân và Như Thanh. VQG được thành lập ngày hai mươi bảy tháng một năm một nghìn chín trăm chín mươi hai với nhiệm vụ bảo tồn hệ sinh thái, phục hồi các loài động thực vật, nghiên cứu khoa học và phát triển du lịch.
Trái tim của Bến En là hồ Sông Mực, với diện tích mặt hồ hơn hai nghìn bốn trăm tám mươi tư héc ta. Con số ấy đủ lớn để tưởng tượng: một mặt hồ rộng hơn hai mươi bốn cây số vuông, ôm trong lòng hai mươi mốt đảo và bán đảo. Ngồi trên xuồng máy lướt qua những đảo ấy, cảnh quan thay đổi liên tục: lúc mặt nước rộng mênh mông, lúc là đảo rừng nhô lên sát mạn thuyền, lúc là những mỏm núi và tán cây rũ xuống chạm mép nước.
Nếu cả nhà ghé đảo Thực vật, đây là một điểm dừng rất phù hợp để quan sát rừng gần hơn. Đảo rộng năm mươi tư héc ta, và theo thông tin VQG, có đường bê tông năm cây số dưới tán rừng. Đi trên đường đó, cả nhà sẽ thấy cách rừng nhiệt đới xây dựng không gian theo nhiều tầng: tầng cây cao che tán trên đỉnh, tầng cây vừa bên dưới, tầng dương xỉ và cây bụi sát mặt đất. Mỗi tầng là một hệ sinh thái riêng, mỗi loài ở một vị trí có lý do của nó.
Bến En có giá trị sinh học rất đáng kể. Theo điều tra năm hai nghìn không trăm mười ba do VQG công bố, khu vực này ghi nhận hơn một nghìn bốn trăm mười bảy loài thực vật bậc cao; về động vật có một trăm lẻ hai loài thú, hai trăm bảy mươi bảy loài chim, sáu mươi sáu loài bò sát, bốn mươi bảy loài lưỡng cư và chín mươi bảy loài cá. Hơn bảy trăm loài côn trùng. Đây không phải những con số để khoe mà để nhắc rằng mỗi cánh rừng còn là nơi cư trú của hàng trăm dạng sống mà mắt thường khó thấy trong một chuyến đi ngắn.
Bến En còn có ý nghĩa đặc biệt với khoa học. VQG ghi nhận bốn loài thực vật mới của Việt Nam được phát hiện tại đây: Xâm cánh Bến En, Đậu khấu Bến En, Găng Bến En và một loài gừng mới. Nghĩa là đây không chỉ là nơi bảo tồn những gì đã biết mà còn là nơi khoa học vẫn đang liên tục tìm ra những điều chưa ai biết.
Ngoài du ngoạn hồ và đảo Thực vật, VQG còn có hang Suối Tiên, hang Ngọc, Động Tiên và Hang Lò Cao kháng chiến. Hang Lò Cao kháng chiến mang một câu chuyện đặc biệt: đây là nơi gắn với xưởng công binh đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam và tên tuổi giáo sư Trần Đại Nghĩa. Giữa rừng già, bên hồ nước rộng, vẫn còn đó dấu vết của những ngày đất nước đang hình thành.
VQG còn có tuyến du lịch cộng đồng đến làng Vơn, nơi cộng đồng dân tộc Thái và Mường sinh sống. Đây là cơ hội để cả nhà chạm vào đời sống của đồng bào trong vùng đệm của vườn, nơi con người và rừng vẫn đang cùng tồn tại sau bao đời.
Bến En không ồn ào. Không phải điểm đến để chạy hết tốc lực. Nơi này dành cho những ai muốn ngồi yên trên mặt nước, nhìn đảo rừng trôi qua, và cảm nhận rằng thiên nhiên ở đây đang thở đều, chậm rãi và bền bỉ, giống như nó đã thở suốt hàng nghìn năm qua.