ATK Định Hóa
Có một câu hỏi mà khách đến ATK Định Hóa thường tự đặt ra: ở một nơi như thế này, giữa rừng núi Thái Nguyên, người ta làm việc thế nào để điều hành cả một cuộc kháng chiến?
ATK là viết tắt của An toàn khu. Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, từ một nghìn chín trăm bốn mươi sáu đến một nghìn chín trăm năm mươi tư, huyện Định Hóa trở thành trung tâm lãnh đạo của cả nước. Đây là nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh, Trung ương Đảng, nhiều cơ quan Trung ương và Bộ Tổng Tư lệnh ở, làm việc và đưa ra những quyết sách có tính lịch sử. Cục Di sản văn hóa xác nhận điều này và ghi rõ: đây là "Thủ đô kháng chiến".
Năm hai nghìn mười hai, Thủ tướng Chính phủ ký quyết định xếp hạng ATK Định Hóa là Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt. Trước đó, từ năm một nghìn chín trăm tám mươi mốt, khu di tích đã được xếp hạng quốc gia với mười ba điểm thành phần trải trên nhiều xã của huyện Định Hóa.
Điểm đầu tiên cả nhà sẽ đến thường là Nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh trên đỉnh Đèo De. Nhà tưởng niệm tọa giữa đồi cao, tựa vào dãy núi Hồng, được khánh thành nhân dịp kỷ niệm một trăm mười lăm năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đứng ở đây, nhìn ra những tán rừng xa, người ta cảm nhận được điều gì đó rất khác trước khi bước vào từng điểm di tích phía dưới.
Điểm quan trọng nhất của ATK Định Hóa là Đồi Tỉn Keo, xã Phú Đình. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thái Nguyên giải thích Tỉn Keo trong tiếng Tày có nghĩa là "chân đèo", tức ngọn đồi này nằm ở chân đèo De. Tại đây có lán ở của Bác, lán họp Bộ Chính trị, hầm trú ẩn, trạm gác và hào thoát. Và trong không gian giản dị như vậy, ngày mùng sáu tháng Mười Hai năm một nghìn chín trăm năm mươi ba, Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trì cuộc họp Bộ Chính trị. Quyết định được đưa ra: mở Chiến dịch Điện Biên Phủ. Quyết định đó, từ cái lán nhỏ giữa rừng Định Hóa, đã thay đổi lịch sử.
Cách không xa Tỉn Keo là cụm Khuôn Tát. Theo Cục Di sản văn hóa, Chủ tịch Hồ Chí Minh ở và làm việc tại đây từ ngày hai mươi tháng Mười Một năm một nghìn chín trăm bốn mươi bảy. Bác ở lại đến tháng Giêng năm một nghìn chín trăm năm mươi tư. Hơn sáu năm. Cả nhà hãy dừng lại ở con số đó. Hơn sáu năm sống trong rừng, làm việc trong rừng, bảo mật trong rừng. Khuôn Tát có cây đa cổ thụ, đoạn suối trong và thác bảy tầng chảy từ dãy Khau Nhị xuống. Cục Di sản văn hóa ghi lại rằng Bác từng câu cá, tắm giặt cùng anh em bảo vệ và giúp việc ở thác này khi đang làm việc tại Tỉn Keo. Đó là hình ảnh của một cuộc kháng chiến sống cùng thiên nhiên, không phải kháng chiến trên bàn giấy.
Tại Khau Tý, xã Điềm Mặc, là điểm Bác ở và làm việc ngay từ những ngày đầu tiên về ATK Định Hóa, từ giữa tháng Năm đến ngày hai mươi tháng Năm năm một nghìn chín trăm bốn mươi bảy. Tại đây Bác hoàn thành bản thảo "Sửa đổi lối làm việc", theo Cục Di sản văn hóa. Một tác phẩm về cách làm việc, viết trong rừng, bởi người đang lãnh đạo một cuộc kháng chiến.
Và tại Đồi Pụ Đồn, cũng xã Phú Đình, là nơi diễn ra lễ phong quân hàm Đại tướng cho đồng chí Võ Nguyên Giáp. Đó là ngày hai mươi tám tháng Năm năm một nghìn chín trăm bốn mươi tám. Theo Sắc lệnh số một trăm mười ký ngày hai mươi tháng Giêng năm đó, vị Đại tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam chính thức được phong hàm. Không phải trên lễ đài ở kinh đô, mà trên ngọn đồi giữa rừng Định Hóa.
Mỗi điểm trong ATK Định Hóa không phải là một điểm tham quan thông thường. Mỗi điểm là một lát cắt của thời gian. Đứng ở lán Tỉn Keo, cả nhà có thể hình dung khung cảnh tháng Mười Hai năm một nghìn chín trăm năm mươi ba: không điện, không điện thoại, không máy tính. Chỉ có bản đồ và những con người mang trách nhiệm với vận mệnh của cả dân tộc. Quyết định mở Điện Biên Phủ được đưa ra ở đây.
ATK Định Hóa không cần cảnh vật hoành tráng để thuyết phục người ta về sức nặng của nó. Sức nặng đến từ những câu chuyện đã xảy ra trong không gian này, trong những ngôi lán gỗ giản dị giữa rừng núi Thái Nguyên.