Bãi biển Trà Cổ
Một câu thơ đã định nghĩa cả một bờ biển.
Nhà thơ Tố Hữu viết: Từ Trà Cổ rừng dương, đến Cà Mau rừng đước. Câu thơ đó dùng Trà Cổ như điểm khởi đầu của dải bờ biển Việt Nam, từ cực Đông Bắc xuống tận cực Nam. Và khi đứng ở mũi Sa Vĩ, giữa những hàng dương đung đưa trong gió biển, cả nhà sẽ hiểu tại sao Tố Hữu lại chọn Trà Cổ.
Sa Vĩ là tên của mũi đất ở điểm địa đầu này. Theo tài liệu hướng dẫn viên của Ủy ban nhân dân thành phố Móng Cái, Sa có nghĩa là cát, Vĩ có nghĩa là đuôi. Sa Vĩ là đuôi cát. Nơi đây còn gọi là mũi Gót. Biểu tượng du lịch ở đây là ba cây dương, cắm xuống đất từ nhiều năm, đứng thẳng như ba tiêu điểm trong khung ảnh của hàng triệu du khách.
Và kéo dài từ mũi Sa Vĩ đến tận mũi Ngọc ở phía kia, là bãi biển Trà Cổ. Tài liệu du lịch của Ủy ban nhân dân thành phố Móng Cái ghi bãi biển dài mười bảy cây số, cách trung tâm thành phố khoảng tám cây số. Cả nhà đang đứng trước bãi cát trắng, mặt biển xanh và những hàng phi lao chạy dọc bờ biển.
Những hàng phi lao đó không phải tự nhiên mọc lên. Ngày mùng tám tháng năm năm một nghìn chín trăm sáu mươi mốt, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đến Trà Cổ. Người dừng lại thăm hỏi nhân dân xã Trà Cổ và hợp tác xã đánh cá Ba Thu ngay trên bãi biển này. Theo tài liệu hướng dẫn viên địa phương, Người căn dặn bà con trồng cây, chắn gió, giữ cát để Trà Cổ trở thành khu nghỉ mát xanh, sạch, đẹp. Hàng phi lao ven biển ngày nay là kết quả của lời căn dặn đó, và là hình ảnh đặc trưng nhất của Trà Cổ.
Trà Cổ không phải chỉ là bãi tắm. Đây là vùng đất có bề dày văn hóa riêng.
Khuất sau bờ biển, ở khu Nam Thọ, là đình Trà Cổ. Ngôi đình được xây dựng năm một nghìn bốn trăm sáu mươi mốt, dưới thời Hậu Lê. Người dân xây đình để thờ thành hoàng và ghi nhớ lịch sử hình thành vùng đất Trà Cổ. Đình được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia năm một nghìn chín trăm bảy mươi tư. Đến năm hai nghìn không trăm hai mươi ba, ngôi đình được nâng lên di tích quốc gia đặc biệt.
Lễ hội đình Trà Cổ tổ chức hàng năm từ ngày hai mươi chín tháng năm đến mùng ba tháng sáu âm lịch. Nghi lễ đặc sắc nhất là rước thần trên biển và hội thi Ông voi, là tên gọi dân gian cho một nghi thức thi đấu truyền thống. Lễ hội này được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm hai nghìn không trăm mười chín.
Cạnh đình còn có nhà thờ Trà Cổ, còn gọi là nhà thờ Tràng Lộ, xây dựng năm một nghìn tám trăm tám mươi. Đình làng và nhà thờ Công giáo cùng tồn tại trong cùng một khu vực là hình ảnh phản ánh lịch sử cư dân đa dạng của vùng đất biên giới Đông Bắc.
Bãi biển Trà Cổ về mặt địa lý có thể chỉ là một dải cát bên bờ vịnh Bắc Bộ. Nhưng trong ký ức người Việt, đây là nơi câu thơ bắt đầu, nơi Bác Hồ nhắn gởi, nơi những ngư dân qua nhiều thế kỷ vẫn tiếp tục ra khơi và mang về những mẻ lưới đầy. Một bãi biển không chỉ là bãi biển khi nó gắn với những câu chuyện như thế.
Và trước mặt cả nhà là mười bảy cây số cát trắng, trải từ cái mũi đất này đến mũi kia, với hàng phi lao rì rào trong gió biển.