Thiền viện Trúc Lâm Giác Tâm
Có những nơi đẹp vì cảnh quan. Có những nơi đẹp vì lịch sử. Thiền viện Trúc Lâm Giác Tâm ở Vân Đồn đẹp vì cả hai hòa vào nhau trong cùng một tầm nhìn: núi sau lưng, biển trước mặt, và giữa là không gian thiền môn thanh tịnh.
Người dân và du khách quen gọi nơi này là chùa Cái Bầu, theo tên hòn đảo Cái Bầu mà thiền viện tọa lạc. Nhưng tên chính thức là Thiền viện Trúc Lâm Giác Tâm. Đây là thiền viện Ni thuộc hệ thống Thiền phái Trúc Lâm, theo nguồn của Thông tấn xã Việt Nam.
Vân Đồn là vùng đất có bề dày lịch sử. Từ thời Lý, Trần, đây là thương cảng sầm uất nhất vùng Đông Bắc. Theo Báo Quảng Ninh, thiền viện Trúc Lâm Giác Tâm ngày nay được xây dựng trên nền chùa Phúc Linh, một ngôi chùa có từ thời Trần, tức là khoảng bảy trăm năm trước. Chùa cũ đã hư hỏng nặng qua thời gian, chỉ còn được tôn tạo đơn sơ vào thập niên chín mươi của thế kỷ trước.
Quyết định xây dựng lại ngôi chùa được Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh phê duyệt năm hai nghìn lẻ bảy. Công trình khởi công ngày mùng bảy tháng mười hai năm hai nghìn lẻ bảy, trên tổng diện tích hai mươi héc ta. Tổng mức đầu tư trên hai mươi bốn tỷ đồng, từ cả nguồn vốn nhà nước và xã hội hóa. Sau hai năm xây dựng, thiền viện khánh thành năm hai nghìn lẻ chín.
Giai đoạn một của công trình bao gồm những hạng mục chính: chánh điện hai tầng rộng sáu nghìn mét vuông, cổng tam quan, tượng Phật Bà Quan Âm, nhà Tổ, lầu chuông và lầu trống. Đó là những gì cả nhà sẽ thấy khi bước qua cổng.
Khi đứng ở khu chánh điện, cả nhà sẽ hiểu tại sao người ta mô tả thiền viện này có thế lưng tựa núi, mặt hướng biển. Phía sau là núi xanh. Phía trước là vịnh Bái Tử Long mở ra với những hòn đảo xa gần. Đây không chỉ là cảnh quan tự nhiên đơn thuần. Theo truyền thống phong thủy và quy hoạch thiền viện, vị trí như vậy tạo ra một không gian có tính chất đặc biệt: yên tĩnh, thoáng rộng, và liên kết với thiên nhiên.
Điểm ấn tượng nhất với nhiều khách là tượng Quan Âm gần mặt biển. Theo mô tả của Báo ảnh Việt Nam thuộc Thông tấn xã Việt Nam, tượng có một mặt hướng vào thiền viện và một mặt hướng ra vịnh Bái Tử Long. Hình ảnh đó, vị Bồ Tát nhìn về phía biển như đang bảo hộ vùng nước trước mặt, là một trong những hình ảnh thường được du khách nhắc đến sau khi rời chùa Cái Bầu.
Nhà Tổ trong khuôn viên thờ Tổ sư Bồ Đề Đạt Ma và Trúc Lâm Tam Tổ, theo nguồn chuyên khảo về các chùa Phật giáo Việt Nam. Đây là nơi thể hiện mạch truyền thừa của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử, một thiền phái Phật giáo thuần Việt được vua Trần Nhân Tông sáng lập trên núi Yên Tử vào thế kỷ mười ba.
Và đây không chỉ là một điểm tham quan. Khu chánh điện là không gian tu học thực sự, nơi các ni sinh của thiền viện vẫn tụng kinh, thiền định và sống đời tu hành mỗi ngày. Tiếng chuông sớm, tiếng mõ chiều hòa vào tiếng sóng dưới chân núi, khiến cả nhà bước đi mà tự nhiên thấy lòng mình chậm lại.
Câu chuyện của chùa Cái Bầu không phải là câu chuyện về một công trình kiến trúc lớn. Nó là câu chuyện về một vùng đất, về sự nối tiếp giữa nền chùa Phúc Linh bảy trăm năm trước với ngôi thiền viện ngày nay. Và về mối liên kết giữa tín ngưỡng Phật giáo với không gian biển đảo Quảng Ninh. Trong hành trình khám phá Vân Đồn với bãi biển Bãi Dài, thương cảng cổ và các đảo trên vịnh Bái Tử Long, chùa Cái Bầu là khoảnh khắc dừng lại để tĩnh tâm và nhìn ra xa.
Không cần phải là Phật tử mới cảm nhận được điều đó. Chỉ cần đứng đó một lúc, lưng tựa vào núi xanh, mắt nhìn ra vịnh Bái Tử Long lấp lánh. Nghe gió biển và tiếng chuông quyện vào nhau, cả nhà sẽ mang theo khoảnh khắc bình yên ấy rất lâu sau khi đã rời xa.