Bản Khe Rạn – Du lịch cộng đồng người Thái
Từ Quốc lộ bảy, nhìn qua bên kia sông Lam, cả nhà sẽ thấy một cây cầu treo. Vượt qua cây cầu đó là sang một không gian hoàn toàn khác.
Bản Khe Rạn.
Đây là bản người Thái ở huyện Con Cuông, Nghệ An. Đây là bản thuần Thái, với khoảng một trăm sáu mươi hộ dân, tất cả đều là người dân tộc Thái. Nhà sàn nằm trên những ngọn đồi nhỏ, thung lũng bên dưới xanh mướt, và tiếng nước sông Lam vẫn nghe được từ trong bản.
Từ năm hai nghìn mười sáu, Khe Rạn là một trong bốn bản ở Con Cuông được chọn xây dựng mô hình du lịch cộng đồng. Đến ngày hai mươi bốn tháng tư năm hai nghìn mười bảy, Hợp tác xã Nông nghiệp và dịch vụ du lịch cộng đồng Bản Khe Rạn chính thức thành lập.
Điều đó có nghĩa là gì trong thực tế?
Trong thực tế, nó có nghĩa là người dân Khe Rạn đang tự tổ chức, tự quản lý và tự mang giá trị văn hóa của mình đến với du khách. Không phải qua công ty lữ hành bên ngoài quyết định nội dung. Mà qua hai đội văn nghệ địa phương, tổ dịch vụ ẩm thực mười hai thành viên có thể phục vụ đoàn từ sáu mươi đến bảy mươi người, và Ban Quản lý bản trực tiếp điều phối.
Cả nhà sẽ trải nghiệm gì ở Khe Rạn?
Bắt đầu từ bữa ăn. Ẩm thực người Thái không phải chỉ là thức ăn. Cách người ta bày mâm, chọn nguyên liệu từ suối, từ rừng và từ ruộng bậc thang, cách người ta mời khách ngồi cùng, tất cả đều có ý nghĩa. Tổ ẩm thực ở Khe Rạn giữ những món người Thái truyền thống, và mỗi mâm cơm lại đổi theo mùa, theo thứ suối rừng cho hôm ấy.
Rồi đến văn nghệ. Hai đội văn nghệ của bản biểu diễn dân ca, dân vũ, cồng chiêng, múa xòe, múa sạp, và quây quần bên ché rượu cần. Đây là văn nghệ của chính cộng đồng, do người trong bản dựng nên cho khách phương xa. Tiếng cồng chiêng vang lên giữa nhà sàn, và đôi chân khách lạ rồi cũng cuốn vào nhịp sạp lúc nào không hay.
Ngoài ăn và xem văn nghệ, Khe Rạn còn là nơi để đi bộ trong không gian bản làng, nhìn nhà sàn trên đồi, nghe âm thanh của bản vào buổi sáng sớm. Chậm rãi như vậy, cả nhà sẽ hiểu một chút về cách người Thái xứ Nghệ tổ chức cuộc sống của mình.
Khe Rạn cũng là cửa vào một hành trình dài ngày ở Con Cuông. Từ đây, cả nhà có thể đi tiếp đến suối nước Mọc, Thác Khe Kèm, đập Phà Lài và Vườn Quốc gia Pù Mát, thay vì chỉ ghé qua một điểm rồi quay về.
Có một cam kết của Hợp tác xã Khe Rạn mà mình muốn kể cho cả nhà nghe. Hợp tác xã này cam kết không kinh doanh, không buôn bán, không tàng trữ, không vận chuyển, không chế biến và không quảng cáo động vật hoang dã trái phép hay sản phẩm từ chúng.
Bên kia dãy Pù Mát là rừng già, là muông thú, và người Khe Rạn chọn đứng về phía rừng. Một bản làng tự nguyện giữ rừng, đó là điều khiến nơi này đáng quý.
Khe Rạn không phải một sân khấu dựng sẵn cho khách. Đây là không gian sinh hoạt thật của cộng đồng người Thái, nơi nhà sàn vẫn lên khói bếp mỗi chiều. Tiếng người, tiếng suối, tiếng cồng chiêng hòa vào nhau như đã hòa với nhau từ bao đời.
Và khi cả nhà đứng trên cây cầu treo bắc qua sông Lam, nhìn những mái nhà sàn nép vào sườn đồi xanh, cả nhà sẽ hiểu vì sao người ta vượt cầu sang đây. Bên kia sông là một nhịp sống chậm rãi, ấm áp và rất thật, đang chờ một lần được ngồi xuống cùng.