Bảo tàng tỉnh Cà Mau

Ở Phường Một, thành phố Cà Mau, trên đường Ngô Quyền, trong khuôn viên Khu Tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh, một con số đang nằm rất yên.

Con số ấy không được viết to trên tường. Nó không sáng đèn, không kêu thành tiếng. Nó nằm rải ra trong từng ngăn tủ, từng giá kệ, từng lớp giấy bọc, từng chiếc hộp có ghi ký hiệu.

Con số ấy là sáu mươi lăm nghìn chín trăm.

Sáu mươi lăm nghìn chín trăm hiện vật. Đó là số hiện vật mà Bảo tàng tỉnh Cà Mau đang lưu giữ.

Nghe qua, nó chỉ là một dãy chữ trôi tuột đi. Nhưng nếu chịu dừng lại một chút, con số ấy sẽ bắt đầu nặng dần trong lòng bàn tay.

Thử hình dung thế này.

Một lớp học đầy ắp học sinh. Cho mỗi bạn cầm một hiện vật thôi, cả lớp cũng chỉ mới cầm được một nhúm bé xíu. Gọi thêm cả trường, từ lớp nhỏ nhất tới lớp lớn nhất, mỗi bạn một món, vẫn chưa thấm vào đâu. Gọi thêm mấy ngôi trường nữa. Gọi cả thầy cô, cả bác bảo vệ, cả cô lao công, cả những người đang đứng đợi con ngoài cổng. Phải gom chừng ấy bàn tay lại thì mới đủ để mỗi hiện vật được một người nâng lên.

Thử hình dung một cách khác.

Mỗi ngày chỉ ngắm thật kỹ một món, đúng một món thôi, không vội vàng. Ngắm từ hồi còn bé xíu, ngắm suốt những năm đi học, ngắm qua thời đi làm, ngắm cho tới lúc tóc bạc trắng. Trọn một đời người như thế vẫn chưa ngắm hết. Con sẽ phải ngắm tiếp thay cha mẹ. Rồi cháu lại ngắm tiếp thay con.

Sáu mươi lăm nghìn chín trăm là một con số dài hơn một đời người.

Và đây mới là phần khiến người ta lặng đi. Muốn nói ra được con số ấy, phải có người ngồi đếm. Từng món một. Có người nhấc lên, xem xét, ghi lại, rồi đặt xuống đúng chỗ của nó. Không ai đếm xong sáu mươi lăm nghìn chín trăm thứ trong một buổi chiều. Cũng không ai đếm xong trong một mùa mưa.

Con số ấy không rơi từ trên trời xuống. Nó lớn lên chậm rãi, như một đứa trẻ lớn lên.

Bảo tàng tỉnh Cà Mau được thành lập từ năm một nghìn chín trăm chín mươi bảy, trực thuộc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cà Mau. Từ năm ấy tới nay, con số cứ dày thêm.

Mỗi lần dày thêm là một lần có ai đó quyết định giữ lại một thứ gì đó, thay vì để nó mất đi. Đó là công việc của một bảo tàng, ngày này qua ngày khác. Giữ lại những gì dễ mất nhất.

Đến năm hai nghìn không trăm mười chín, Bảo tàng tỉnh Cà Mau và Ban Quản lý di tích tỉnh về chung một nhà. Hai nơi vốn đã cùng làm một việc, nay cùng chung một mái.

Trong sáu mươi lăm nghìn chín trăm ấy, có một nhóm mang theo câu chuyện riêng.

Đó là những cổ vật từ một con tàu đắm. Tỉnh Cà Mau được phép lưu giữ hai nghìn năm trăm chín mươi sáu cổ vật từ con tàu ấy để trưng bày.

Con tàu chìm xuống. Bên trên mặt nước, ngày vẫn sáng rồi lại tối, mùa mưa vẫn về rồi lại đi, người ta vẫn sinh ra rồi lớn lên rồi già đi. Bên dưới, những món đồ ấy nằm im. Không nhúc nhích. Không ai hay biết.

Rồi một ngày, chúng được đưa lên lại với ánh sáng.

Trong nhóm cổ vật đó có một bộ rất đặc biệt, gồm bảy trăm bốn mươi tám hiện vật. Người ta gọi đó là bộ độc bản.

Độc bản nghĩa là chỉ có duy nhất một. Không có món thứ hai giống hệt ở bất cứ nơi nào khác trên đời. Giống như dấu vân tay ở đầu ngón tay mỗi người, không ai trùng ai. Giống như nét chữ của từng bạn nhỏ trong lớp, chỉ liếc qua là biết vở của ai.

Bảy trăm bốn mươi tám thứ như vậy, mỗi thứ chỉ có một, đều đang được giữ gìn ở Cà Mau.

Nhưng dù nhóm cổ vật ấy có đặc biệt tới đâu, nó cũng chỉ là một phần nhỏ trong sáu mươi lăm nghìn chín trăm. Phần còn lại vẫn ở đó, lặng lẽ, chưa được gọi tên trong câu chuyện nào.

Con số ấy nói với chúng ta rất nhiều. Nhưng có một điều nó không nói được. Nó không nói cho ta biết món nào sẽ là món khiến ta đứng lại. Điều đó, mỗi người phải tự tìm lấy bằng chính đôi mắt của mình.

Một con số lớn tới vậy thì cần một chỗ ở cho xứng.

Cà Mau đang lo chuyện đó. Một tổ hợp gồm bảo tàng và thư viện đang được chuẩn bị xây dựng, trên diện tích khoảng mười nghìn không trăm bảy mươi chín mét vuông. Công trình được thực hiện trong giai đoạn từ năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm đến năm hai nghìn không trăm hai mươi tám.

Nghĩa là những bạn nhỏ đang nghe câu chuyện này, tới ngày tòa nhà ấy hoàn thành, nhiều bạn vẫn còn cắp sách tới trường. Có bạn sẽ là một trong những người đầu tiên bước vào. Có bạn sẽ dắt theo em nhỏ của mình.

Nhưng chỗ ở rộng tới đâu thì con số vẫn cứ là con số, cho tới khi có một người đứng lại thật lâu trước một món đồ.

Bởi vì sáu mươi lăm nghìn chín trăm không phải là sáu mươi lăm nghìn chín trăm thứ để đem ra khoe. Đó là sáu mươi lăm nghìn chín trăm lần bàn tay con người từng chạm vào một thứ gì đó. Chạm, rồi dùng, rồi quen, rồi thương. Có thứ được giữ lại vì còn cần. Có thứ được giữ lại chỉ vì người ta không nỡ quên.

Nếu có dịp ghé thành phố Cà Mau, cả nhà cứ hỏi đường Ngô Quyền, hỏi Khu Tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh. Bảo tàng tỉnh Cà Mau nằm trong khuôn viên ấy.

Rồi trong bảo tàng, giữa sáu mươi lăm nghìn chín trăm hiện vật, chỉ cần một đứa trẻ đứng yên trước một món đồ nhỏ. Đứng yên thật lâu, rồi ngẩng lên hỏi ngày xưa thứ này là của ai. Ngay lúc ấy, con số khổng lồ kia bỗng nhỏ lại, vừa vặn nằm gọn trong một bàn tay.