Bảo tàng Quảng Ninh
Trước khi bước vào bên trong, hãy dừng lại nhìn tòa nhà.
Kiến trúc sư Salvador Pérez Arroyo đã tạo ra một công trình không giống bất kỳ bảo tàng nào khác ở Việt Nam. Tòa nhà có hình dáng như những khối than khổng lồ nhô lên từ mặt đất, đen bóng, góc cạnh, thô kệch một cách có chủ ý. Ông muốn nói điều gì đó ngay từ ngoài cổng: đây là Quảng Ninh, và Quảng Ninh là than.
Nhưng bên trong, câu chuyện phức tạp hơn nhiều.
Bảo tàng Quảng Ninh khánh thành ngày mười ba tháng mười năm hai nghìn không trăm mười ba, nhân dịp kỷ niệm năm mươi năm thành lập tỉnh Quảng Ninh. Công trình được xây dựng trên nền của một bảo tàng ra đời từ ngày mùng hai tháng chín năm một nghìn chín trăm sáu mươi, ban đầu mang tên Bảo tàng lịch sử và cách mạng khu Hồng Quảng. Hơn sáu mươi năm lịch sử của ngành bảo tàng Quảng Ninh nằm trong một tòa nhà mới hoàn toàn.
Tháng mười hai năm hai nghìn không trăm hai mươi mốt, bảo tàng được xếp hạng bảo tàng loại một trong hệ thống Bảo tàng Việt Nam, cấp cao nhất trong phân hạng bảo tàng công lập. Hơn ba mươi nghìn hiện vật. Diện tích hơn mười nghìn mét vuông.
Trước khi vào trong, cả nhà hãy dừng ở khu trưng bày ngoài trời. Ở đây có bệ phóng tên lửa, pháo cao xạ, súng thần công, pháo cổ và tượng. Nhưng điểm nhấn không thể bỏ qua là khối than Antraxit.
Khối than này nặng khoảng hai mươi tám tấn. Nó được phát hiện ngày mùng năm tháng tư năm hai nghìn không trăm mười hai, sâu dưới lòng đất một trăm bảy mươi sáu mét, trong một mỏ than ở Cọc Sáu của Tập đoàn Vinacomin. Ngày hai mươi hai tháng một năm hai nghìn không trăm mười lăm, Tổ chức Kỷ lục Việt Nam trao bằng xác nhận. Đây là khối than kíp lê Antraxit nguyên khối lớn nhất Việt Nam.
Cả nhà nhìn vào khối than đó và hiểu tại sao người ta thiết kế tòa nhà này theo hình dáng than. Quảng Ninh không chỉ khai thác than. Quảng Ninh đã xây dựng toàn bộ đô thị, kinh tế và đời sống hàng triệu người từ những mỏ than này.
Bên trong bảo tàng có ba tầng, mỗi tầng kể một phần khác nhau của câu chuyện Quảng Ninh.
Tầng một bắt đầu từ tự nhiên. Địa chất, biển, hệ sinh thái, côn trùng, động và thực vật. Và đặc biệt là nghề biển truyền thống của người Quảng Ninh: câu mực, câu cá song, đào sá sùng, đánh cá đèn, cào ngán, cào thiếp, bổ hà. Những hình thức đánh bắt đó không chỉ là cách kiếm sống. Đó là văn hóa và bản sắc của cư dân ven biển, đã tồn tại hàng nghìn năm.
Tầng hai là hành trình lịch sử theo trục thời gian. Từ văn hóa Soi Nhụ, Văn hóa Hạ Long, thời đại Kim khí, đến kỷ nguyên Đại Việt với chiến thắng Bạch Đằng năm một nghìn hai trăm tám mươi tám và thương cảng Vân Đồn. Phần trưng bày về Phật giáo Yên Tử và Nhà Trần kể câu chuyện về vua Trần Nhân Tông, người rời bỏ ngai vàng để lên núi Yên Tử lập thiền phái Trúc Lâm, một thiền phái Phật giáo thuần Việt còn ảnh hưởng đến tận ngày nay. Cục Di sản văn hóa mô tả không gian tầng hai như một lòng thuyền khổng lồ, trưng bày hiện vật từ tiền sử đến Đại Việt.
Tầng ba là Quảng Ninh hiện đại. Lịch sử ngành than từ thời Pháp, phong trào công nhân mỏ, khai thác lộ thiên và hầm lò, và truyền thống Kỷ luật và Đồng tâm của công nhân mỏ Việt Nam. Tiếp theo là văn hóa các dân tộc tỉnh Quảng Ninh, được trưng bày trong không gian mở với các cụm theo từng dân tộc. Và kết thúc là chuyên đề Bác Hồ với nhân dân các dân tộc Quảng Ninh.
Tòa nhà hình khối than bên ngoài và ba tầng trưng bày bên trong tạo thành một câu chuyện hoàn chỉnh. Quảng Ninh là vùng đất của than, nhưng cũng là vùng đất của biển, của ngàn năm lịch sử, của các dân tộc. Và là vùng đất của những con người đã biến tất cả những thứ đó thành một tỉnh có bản sắc rất riêng.
Đứng trước tòa nhà đen bóng nhô lên như một khối than khổng lồ, cả nhà sẽ thấy cả một vùng đất hiện ra. Biển cả, núi rừng, những vỉa than sâu trong lòng đất, và bao thế hệ con người đã thắp sáng nơi này. Tất cả vẫn còn đó, chờ cả nhà đến tận nơi để chạm vào.