Bến Nhà Rồng
Ngày ba tháng sáu năm một nghìn chín trăm mười một. Một thanh niên hai mươi mốt tuổi từ Nghệ An đến một toà nhà ven sông Sài Gòn, gõ cửa văn phòng hãng tàu Pháp, xin việc làm phụ bếp. Hai ngày sau, ngày năm tháng sáu, anh lên con tàu Amiral Latouche-Tréville, ghi tên là Văn Ba, và rời Sài Gòn.
Đó là khoảnh khắc anh bắt đầu ba mươi năm đi tìm đường cứu nước. Và toà nhà anh bước ra từ đó là Bến Nhà Rồng, nơi cả nhà đang đứng.
Thanh niên tên Nguyễn Tất Thành đó, thế giới sau này biết với tên Hồ Chí Minh.
Toà nhà này được người Pháp xây từ giữa năm một nghìn tám trăm sáu mươi hai, hoàn thành năm một nghìn tám trăm sáu mươi ba. Chỉ bốn năm sau khi Pháp chiếm Sài Gòn. Đây là một trong những công trình đầu tiên Pháp xây ở Sài Gòn sau khi chiếm. Mục đích: làm trụ sở cho hãng tàu Messageries Impériales, tức Hãng Vận tải Hoàng đế.
Cả nhà ngước nhìn lên mái sẽ thấy ngay điều đặc biệt: hai con rồng gốm tráng men lớn, đặt theo motif "Lưỡng long chầu nguyệt", hai rồng chầu mặt trăng. Đây là hoa văn đền chùa Việt Nam, được đặt trên đỉnh một toà nhà kiểu Pháp. Sự kết hợp này không phải ngẫu nhiên. Hãng tàu Pháp muốn gây thiện cảm với người dân địa phương, thu hút khách hàng. Từ đó toà nhà có tên "Nhà Rồng", và bến cảng bên cạnh gọi là "Bến Nhà Rồng".
Qua nhiều thập kỷ, toà nhà đổi chủ từ Messageries Impériales sang Messageries Maritimes rồi Chargeurs Réunis. Năm một nghìn chín trăm mười một, khi Nguyễn Tất Thành đến đây, toà nhà là trụ sở của Chargeurs Réunis, hãng Pháp mà người Sài Gòn gọi là Năm Sao.
Con tàu rời Sài Gòn đi qua Singapore, Colombo ở Sri Lanka, Port Said ở Ai Cập, đến Marseille. Người thanh niên làm phụ bếp, mắt mở to nhìn thế giới mà anh chưa bao giờ thấy. Anh ở lại Pháp, rồi đi Anh, đi Mỹ, qua các nước châu Phi, đến Liên Xô, về Trung Quốc, rồi Đông Nam Á. Làm đủ nghề: phụ bếp, đầu bếp, công nhân thợ xây, nhà báo, giáo viên. Năm một nghìn chín trăm mười chín, ông gửi Yêu sách của nhân dân An Nam đến Hội nghị Versailles bằng tên Nguyễn Ái Quốc. Năm một nghìn chín trăm hai mươi, tham gia sáng lập Đảng Cộng sản Pháp. Năm một nghìn chín trăm hai mươi ba, học ở Liên Xô. Năm một nghìn chín trăm hai mươi tư, tổ chức cách mạng tại Trung Quốc.
Ba mươi năm.
Ngày hai mươi tám tháng một năm một nghìn chín trăm bốn mươi mốt, Nguyễn Ái Quốc trở về Việt Nam tại Pác Bó, Cao Bằng, sau ba mươi năm xa quê. Một năm sau, ông lấy tên Hồ Chí Minh.
Sau năm một nghìn chín trăm bảy mươi lăm, toà nhà Nhà Rồng được tiếp quản và giữ làm Khu lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ngày ba mươi tháng mười năm một nghìn chín trăm chín mươi lăm, chuyển thành Bảo tàng Hồ Chí Minh Chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh. Đây là một trong hệ thống bảo tàng Bác Hồ trên cả nước, cùng với bảo tàng chính ở Hà Nội và các chi nhánh ở Tuyên Quang, Nghệ An.
Cả nhà hãy nhìn ra sông Sài Gòn. Ngày năm tháng sáu năm một nghìn chín trăm mười một, con tàu chở người thanh niên hai mươi mốt tuổi đã đi dọc dòng sông này rồi ra biển. Đó là khởi đầu một hành trình mà lịch sử Việt Nam thế kỷ hai mươi gắn liền với tên ông. Mặt nước hôm nay vẫn lặng lẽ trôi như ngày ấy.
Cách đây khoảng một cây số về phía bắc, bên kia sông, là Phố đi bộ Nguyễn Huệ với Tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh. Bức tượng trỏ tay về phía Bến Nhà Rồng, nối hai bờ bằng một sợi dây vô hình.
Đứng đây, cả nhà như chạm vào chính khoảnh khắc một người con đất Việt rời bến, mang theo cả một dân tộc trong khát vọng của mình. Hai con rồng trên mái vẫn chầu mặt trăng, lặng nhìn dòng sông đưa tiễn và đón đợi, năm này qua năm khác.