Bưu điện Trung tâm Sài Gòn
Có một điều đặc biệt mà ít công trình nào ở Việt Nam làm được. Toà nhà này được xây dựng từ năm một nghìn tám trăm tám mươi sáu, khánh thành năm một nghìn tám trăm chín mươi mốt. Và từ đó đến nay, gần một trăm ba mươi lăm năm, nó chưa bao giờ thôi là bưu điện.
Vẫn đang hoạt động. Gần một trăm ba mươi lăm năm trôi qua, toà nhà vẫn làm đúng một việc: nơi người ta gửi đi những điều muốn nói với người xa.
Bưu điện Trung tâm Sài Gòn đứng đối diện Nhà thờ Đức Bà, cách nhau chỉ khoảng năm mươi mét. Hai công trình kiến trúc Pháp dựng lên trong cùng một thập kỷ, tạo thành cụm di sản đẹp nhất Sài Gòn.
Có một câu chuyện thú vị quanh toà nhà này. Nhiều sách hướng dẫn, blog, thậm chí cả hướng dẫn viên, vẫn kể rằng Gustave Eiffel thiết kế Bưu điện Sài Gòn. Nhưng đó là một nhầm lẫn. Gustave Eiffel là người dựng Tháp Eiffel và Tượng Nữ thần Tự do, ông không vẽ nên toà nhà này. Người thiết kế chính, theo các tài liệu lịch sử, là Marie-Alfred Foulhoux, hoặc Auguste Henri Vildieu, hoặc cả hai cùng làm. Có người đoán Eiffel góp tay vào phần khung thép bên trong, nhưng đến nay vẫn chưa có bằng chứng nào chắc chắn.
Bưu điện xây theo phong cách Beaux-Arts, tên tiếng Việt là Tân cổ điển Pháp, thịnh hành ở Pháp cuối thế kỷ mười chín. Nhìn mặt tiền cả nhà sẽ thấy: hoàn toàn đối xứng, tháp đồng hồ ở chính giữa, hai cánh hai bên cân đối, hàng cột lớn ở mặt tiền, các cửa sổ vòm cuốn. Đồng hồ trên mặt tiền với chữ số La Mã vẫn đang hoạt động sau gần một trăm ba mươi lăm năm.
Bước vào sảnh chính, cả nhà sẽ cảm nhận ngay: đây không phải không gian của bưu điện thông thường. Trần rất cao, mái vòm cuốn, ô cửa kính lớn ở trên cao cho ánh sáng tự nhiên đổ xuống, sàn gạch kem sáng bóng. Không gian như một nhà ga xe lửa châu Âu cổ điển.
Trên hai bức tường lớn của sảnh là hai bản đồ cổ vẽ tay. Một bản đồ "Sài Gòn và vùng phụ cận, năm một nghìn tám trăm chín mươi hai" cho thấy thành phố Sài Gòn cuối thế kỷ mười chín với các địa danh cổ: Bến Nghé, Chợ Lớn, Hóc Môn. Bản đồ kia là "Đường dây điện tín miền Nam Việt Nam và Campuchia, năm một nghìn chín trăm ba mươi sáu", cho thấy mạng lưới điện báo kết nối Sài Gòn với các tỉnh và sang tận Campuchia. Hai tấm bản đồ vẽ tay ấy đã treo trên tường hơn một thế kỷ, lặng lẽ chứng kiến từng đoàn người qua lại bên dưới.
Ở giữa sảnh là chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh. Vị trí này trước đây, thời Pháp thuộc, treo chân dung Tổng thống Pháp. Thời Việt Nam Cộng hoà treo chân dung Tổng thống Việt Nam Cộng hoà. Sau ngày ba mươi tháng tư năm một nghìn chín trăm bảy mươi lăm, thay bằng Chủ tịch Hồ Chí Minh. Một ô cửa nhỏ nhưng phản chiếu cả lịch sử của một đất nước.
Và ở bàn dài giữa sảnh, từng có những "ông cụ viết thư hộ". Những cụ già học rộng, biết tiếng Pháp, tiếng Anh, ngồi viết thư hộ khách quốc tế muốn gửi thư về quê hương. Nổi tiếng nhất là cụ Dương Văn Ngộ, sinh năm một nghìn chín trăm ba mươi, làm dịch vụ này từ năm một nghìn chín trăm chín mươi cho đến gần ngày mất. Cụ mất năm hai nghìn không trăm hai mươi ba ở tuổi chín mươi ba. Nhiều tờ báo quốc tế từng đến phỏng vấn và viết bài về cụ.
Gần một trăm ba mươi lăm năm. Thành phố đã đổi tên, chân dung trên tường đã thay bao lần, những ông cụ viết thư hộ đã đến rồi đi. Nhưng mỗi sáng, cánh cửa toà nhà này lại mở ra, ánh sáng lại đổ xuống sảnh vòm lớn, và từng phong bì lại lặng lẽ lên đường đến những nơi xa. Có lẽ không công trình nào ở Sài Gòn kiên nhẫn và bền lòng hơn thế.