Bến Tàu Không Số K15
Cả nhà đang đứng tại một bãi cát nhỏ, kín gió, dưới chân núi Nghinh Phong ở cuối bán đảo Đồ Sơn. Nhìn ra, là vịnh nhỏ được ba dãy núi che chắn. Trông bình thường. Nhưng chính tại đây, một trong những chiến dịch vận tải bí mật vĩ đại nhất của thế kỷ hai mươi đã bắt đầu.
K15 là mã địa danh nội bộ của lực lượng Hải quân thời chiến tranh. Không phải tên người chỉ huy. Không phải số thứ tự. Chỉ là mã hóa bí mật để bảo mật thông tin liên lạc.
Ngày hai mươi ba tháng mười năm một nghìn chín trăm sáu mươi mốt, Đoàn bảy trăm năm mươi chín của Hải quân Nhân dân Việt Nam được thành lập tại Bến K15 này. Từ đó, ngày hai mươi ba tháng mười hằng năm được lấy làm Ngày truyền thống Đường Hồ Chí Minh trên biển. Đoàn bảy trăm năm mươi chín sau này phát triển thành Lữ đoàn một trăm hai mươi lăm Hải quân, đơn vị vẫn còn tồn tại đến hôm nay.
Vậy tại sao đây là điểm xuất phát lý tưởng? Vì địa hình. Vịnh nhỏ này được ba dãy núi che chắn, kín gió, sóng êm. Tàu có thể xếp hàng và xuất phát mà không bị nhìn thấy từ biển. Không có radar nào của hạm đội Mỹ có thể nhìn xuyên qua ba dãy núi đó.
Và tàu không số là gì? Là những con tàu không mang số hiệu chính thức, được hóa trang thành tàu cá hoặc tàu thương mại bình thường. Trên boong là hàng giả: cá, lưới, dụng cụ đánh cá. Vũ khí giấu trong hầm đôi bên dưới. Thủy thủ giả làm ngư dân. Có khi mang theo cả gia đình giả để tăng độ tin cậy. Đôi khi tàu đi vòng qua vùng biển quốc tế của Hong Kong, Philippines, Thái Lan rồi mới quay vào Việt Nam, chỉ để tránh bị hạm đội Mỹ nghi ngờ.
Hành trình kéo dài hàng nghìn cây số, từ Đồ Sơn xuống Vũng Rô ở Phú Yên, Lộc An ở Bà Rịa Vũng Tàu, và Vàm Lũng ở mũi Cà Mau. Đó là bến cuối cùng, cách đây hơn một nghìn năm trăm cây số đường biển.
Trong mười bốn năm, từ năm một nghìn chín trăm sáu mươi mốt đến năm một nghìn chín trăm bảy mươi lăm, hơn một nghìn tám trăm chuyến như vậy đã xuất phát từ chính bến này. Tổng cộng hơn một trăm năm mươi nghìn tấn vũ khí và đạn dược, cùng hơn tám mươi nghìn cán bộ và chiến sĩ, được đưa vào chiến trường miền Nam. Tất cả diễn ra ngay dưới tầm kiểm soát của một trong những hạm đội mạnh nhất thế giới lúc bấy giờ. Khi bị phát hiện, tàu được lệnh tự đánh đắm để giữ bí mật tuyệt đối. Nhiều thủy thủ đã hi sinh trên biển.
Đây là một kỳ tích quân sự.
Bến này được công nhận di tích ở hai cấp. Trước hết, riêng điểm Bến K15 đã là Di tích Lịch sử cấp Quốc gia, theo quyết định ký ngày mười tám tháng tám năm hai nghìn không trăm linh tám của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Rồi đến ngày hai mươi sáu tháng mười một năm hai nghìn không trăm hai mươi tư, Thủ tướng Chính phủ ký quyết định xếp hạng toàn bộ hệ thống Đường Hồ Chí Minh trên biển là Di tích Quốc gia Đặc biệt. Quyết định đó gộp Bến K15 cùng các bến Vũng Rô, Lộc An, Vàm Lũng thành một di tích thống nhất. Bến K15 vừa là Di tích Quốc gia riêng, vừa là một điểm trong Di tích Quốc gia Đặc biệt ấy.
Trước mặt cả nhà là Đài Tưởng niệm Đường Hồ Chí Minh trên biển. Cánh buồm vươn cao mười lăm mét, tượng trưng cho tàu không số vươn khơi. Trên đỉnh có ngôi sao vàng và dòng chữ Di tích Đường Hồ Chí Minh trên biển. Phía dưới là bia đá ghi lại sự tích.
Cả nhà hãy đứng lặng một lúc. Bãi cát này không phải bãi tắm. Đây là nơi nhiều người đã lên đường và không bao giờ quay trở lại.
Hãy nhìn cánh buồm đá vươn lên giữa vịnh nhỏ kín gió, dưới chân núi Nghinh Phong. Từ bãi cát lặng lẽ này, một con đường biển dài một nghìn năm trăm cây số đã chạy suốt mười bốn năm trong bóng tối, ngay dưới mắt hạm đội mạnh nhất thế giới. Sóng vẫn vỗ vào bờ như ngày nào, và cánh buồm vẫn mãi hướng ra khơi xa.