Chùa Đỏ
Giữa nội đô Hải Phòng, có một ngôi chùa mang tên dân gian là Chùa Đỏ. Khi nhìn từ xa, cả nhà sẽ thấy ngay lý do vì sao nơi này thu hút ánh mắt, một khối kiến trúc cao hai mươi sáu mét, ba tầng hai mươi mái xếp chồng lên nhau, vàng đỏ nổi bật giữa phố phường.
Nhưng cái tên Chùa Đỏ không đến từ màu sơn tường. Nó đến từ một câu chuyện được kể qua nhiều thế hệ.
Theo truyền thuyết, năm Mậu Tuất một nghìn hai trăm tám mươi tám, trong chiến dịch Bạch Đằng, Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn đến vùng An Dương, vùng đất Hải Phòng cổ, để nghiên cứu trận thủy chiến tiêu diệt đoàn thuyền của tướng Mông Cổ Ô Mã Nhi. Đội hỏa đầu quân, tức đội bếp của quân đội, đóng tại chùa Linh Độ Tự này để nấu ăn cho bộ chỉ huy. Bếp lửa cháy đỏ suốt ngày đêm. Từ đó dân địa phương gọi là Chùa Đỏ để nhớ đến Đức Thánh Trần. Đây là truyền thuyết dân gian, không được ghi trong sử chính thống. Nhưng nó cho thấy tình cảm đặc biệt của người dân Hải Phòng với Trần Hưng Đạo.
Tên chữ chính thức của chùa là Linh Độ Tự. Chữ Linh là linh thiêng, chữ Độ là cứu độ, giải thoát theo Phật pháp. Nghĩa là chùa độ thiêng, nơi Như Lai cứu độ linh hồn người xấu số. Đây là chùa Phật là trước tiên, không phải đền thờ anh hùng.
Về kiến trúc. Ngôi chùa hiện tại được xây dựng theo phong cách cổ diêm chồng đấu, kiểu mái nhiều lớp xếp chồng lên nhau. Ba tầng, hai mươi mái. Tiền đường, Trung đường và Hậu cung liên kết với nhau bởi mái giao nhau, tạo cảm giác khối liên kết chứ không tách rời. Đứng từ ngoài cổng nhìn vào, toàn bộ công trình trông như một tòa tháp đang vươn lên trời.
Tầng một có bốn cột đá Long Phượng đối xứng hai bên, đường kính năm mươi xăng ti mét, cao bốn phẩy hai mét, chạm khắc hình rồng và phượng. Giữa các cột là lan can đá chạm hình Tùng Trúc Cúc Mai, tức tứ quân tử trong văn hóa Đông Á, bốn phẩm chất quân tử thể hiện qua cây tùng, cây trúc, hoa cúc và hoa mai. Nhưng ở đây, bốn hình ảnh đó được biến thành dạng hóa rồng, cây cỏ cuộn thành hình rồng, một motif rất đặc trưng của nghệ thuật chạm khắc Việt Nam.
Trên mái Tiền đường, cả nhà sẽ thấy một tháp bảy tầng cao năm mét, chân tháp cao một phẩy hai mét, đỉnh tháp có hoa sen và một cột cờ năm mét để treo cờ trong lễ hội. Đây là chi tiết kiến trúc hiếm gặp, tháp đặt ngay trên mái chùa chứ không xây tách rời.
Sau khi Trần Hưng Đạo qua đời năm một nghìn ba trăm, dân làng đã dựng thêm hai miếu nhỏ hai bên chùa để thờ ngài và các bộ tướng thân tín, trong đó có Điện soái Phạm Ngũ Lão, con rể của Trần Hưng Đạo. Cách sắp xếp này gọi là tiền Phật hậu Thánh, thờ Phật ở chính diện và thờ anh hùng dân tộc ở hai bên. Đây là kiểu kết hợp tín ngưỡng rất phổ biến ở miền Bắc Việt Nam, đặc biệt ở vùng cửa sông và cửa biển nơi có truyền thống thờ anh hùng gắn với Phật giáo.
Chùa Đỏ nhỏ thôi, nhưng đứng trong sân chùa giữa nội đô ồn ào, ngước nhìn ba tầng hai mươi mái vươn lên bầu trời, cả nhà sẽ cảm nhận được điều mà người Hải Phòng đã giữ qua nhiều thế kỷ, một nơi vừa thờ Phật, vừa nhớ ơn vị tướng đã giữ yên sóng biển Đông cho cả dân tộc.