Đình Cổ An Biên
Thành phố Hải Phòng hơn một nghìn chín trăm năm tuổi. Và ngôi đình cổ này là một trong những chứng tích sống còn lại từ thuở ấy.
Cả nhà ơi, chúng ta đang đến Đình Cổ An Biên, Di tích cấp Quốc gia tọa lạc tại số năm mươi xuyệt một trăm bảy mươi phố Hai Bà Trưng. Đây là đình làng cổ của làng An Biên, ngôi làng đã có từ thế kỷ thứ nhất sau Công nguyên, gắn liền với tên tuổi của Nữ tướng Lê Chân.
Trước khi nói về đình, cả nhà cần biết một điều để không nhầm lẫn. Tại Hải Phòng có nhiều di tích thờ Lê Chân. Nổi tiếng nhất là Đền Nghè tại số năm mươi ba đường Lê Chân, đền thờ chính của bà. Gần đây còn có Tượng đài Lê Chân ở Quảng trường Lê Chân. Đình An Biên chúng ta đang đến là khác với Đền Nghè, đây là đình làng, không phải đền thờ. Cả hai đều thờ Lê Chân nhưng theo hai chức năng khác nhau.
Còn có một địa danh khác cũng tên "Đền An Biên", nhưng ở Đông Triều, Quảng Ninh, tại quê gốc của Lê Chân. Đó là nơi hoàn toàn khác, không thuộc Hải Phòng.
Vậy Lê Chân là ai?
Lê Chân là Nữ tướng trong cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng vào thế kỷ thứ nhất sau Công nguyên. Năm bốn mươi sau Công nguyên, Trưng Trắc và Trưng Nhị khởi nghĩa chống quân Hán, Lê Chân là một trong những tướng giỏi nhất của cuộc khởi nghĩa. Trước khi khởi nghĩa, bà đã đến vùng cửa sông Cấm và Tam Bạc, nơi là trung tâm thành phố Hải Phòng ngày nay, và lập ra một làng mới đặt tên là An Biên Trang. Vùng đất này khi đó được gọi là "Hải tần phòng thủ", phòng thủ ở vùng cửa biển. An Biên Trang là tiền thân của thành phố Hải Phòng.
Trong tâm thức người dân địa phương, Lê Chân là Thành Hoàng làng, vị thần che chở của vùng đất này. Đình An Biên là đình làng An Biên, nơi cộng đồng họp bàn việc làng và thờ bà là Thành Hoàng.
Bây giờ cả nhà nhìn vào kiến trúc đình.
Đình hiện tại là công trình xây dựng thời Nguyễn thế kỷ mười chín, tức là khoảng một nghìn tám trăm năm sau khi Lê Chân lập làng. Đình không phải do bà xây, mà do cộng đồng làng xây để thờ bà. Bố cục gồm năm gian tiền tế ở ngoài cùng, ba gian ống muống ở giữa, và ba gian hậu cung ở trong cùng. Đây là kiểu bố cục tiền tế, ống muống, hậu cung điển hình của đình làng Bắc Bộ.
Chạm khắc gỗ trong đình theo chủ đề tứ linh và tứ quý. Tứ linh là bốn linh vật gồm Long tức rồng, Ly tức kỳ lân, Quy tức rùa, và Phượng tức phượng hoàng, biểu tượng của bốn phẩm chất cao quý. Tứ quý là bốn loài cây bốn mùa gồm Tùng, Cúc, Trúc, Mai, biểu tượng của người quân tử trong bốn mùa.
Cả nhà có thể so sánh điều này với Đình Hàng Kênh, ngôi đình cách đây vài cây số, xây dựng thời Lê Trung Hưng cuối thế kỷ mười bảy đầu thế kỷ mười tám. Đình Hàng Kênh có phong cách chạm khắc "rồng cuồn cuộn" mạnh bạo, chạm bong phóng khoáng. Đình An Biên thời Nguyễn thế kỷ mười chín tinh tế hơn, nhỏ nhắn hơn, tập trung vào tứ linh và tứ quý. Cách nhau khoảng một trăm năm nhưng phong cách hoàn toàn khác, đó là lịch sử phát triển của nghệ thuật đình làng Bắc Bộ.
Lễ hội đình An Biên tổ chức ngày tám tháng hai âm lịch hằng năm, sinh nhật của Nữ tướng Lê Chân. Điều đặc biệt là lễ hội có rước liên hoàn giữa ba điểm: xuất phát từ Đình An Biên, rước sang Đền Nghè cách đây khoảng một cây số, rồi ra Tượng đài Lê Chân ở Quảng trường Lê Chân, rồi quay lại đình. Ba di tích tạo thành một chùm tâm linh của cộng đồng cảng Hải Phòng, thể hiện sự tôn kính đặc biệt với người đã lập ra vùng đất này gần hai nghìn năm trước.
Khi đứng trong hậu cung dâng hương Thành Hoàng, cả nhà có thể nghĩ về điều này. Ngôi làng An Biên Trang mà Lê Chân lập từ thế kỷ thứ nhất, qua gần hai nghìn năm biến thiên lịch sử, đã trở thành thành phố cảng lớn thứ ba Việt Nam. Và người dân của thành phố ấy vẫn còn nhớ bà.