Đền Nghè
Hải Phòng là thành phố cảng, và mọi thành phố đều có người khai sinh. Người khai sinh ra vùng đất An Biên Trang, tiền thân của Hải Phòng ngày nay, là một người phụ nữ. Tên bà là Lê Chân.
Đền Nghè, tên chữ là An Biên Cổ Miếu, nghĩa là Miếu cổ An Biên, là nơi bà được thờ phụng. Đây là Di tích Lịch sử-Văn hóa cấp Quốc gia, là điểm tâm linh quan trọng nhất của Hải Phòng.
Tại sao lại gọi là Đền Nghè? Trong tiếng Việt cổ, Nghè chỉ người đỗ Tiến sĩ, một cách tôn xưng cao quý. Khi dân làng gọi là Đền Nghè, họ đang dùng từ tôn kính nhất trong ngôn ngữ của mình để dành cho Lê Chân.
Theo truyền thuyết và các tài liệu địa phương, Lê Chân sinh ra tại An Biên thuộc Đông Triều, vùng đất nay là Quảng Ninh, vào những năm đầu Công nguyên. Thời Bắc thuộc, viên Thái thú Giao Chỉ là Tô Định, kẻ cai trị tàn bạo vùng đất này, đã hại cha mẹ bà. Bà phải rời bỏ quê hương, chạy về phía nam đến vùng cửa sông Cấm và sông Tam Bạc. Tại đây bà cùng người dân di cư khai phá vùng đất hoang, lập ấp mới gọi là ấp Vẻn, sau đổi thành An Biên Trang, đặt tên theo quê cũ vì không muốn quên cội nguồn.
An Biên Trang chính là tiền thân của thành phố Hải Phòng ngày nay.
Năm bốn mươi, khi Hai Bà Trưng phát động khởi nghĩa chống ách Bắc thuộc, Lê Chân dẫn nghĩa quân từ An Biên Trang tham gia. Hai Bà Trưng phong bà là Thánh Chân Công Chúa, giao trấn giữ vùng biên ải đông bắc. Năm bốn mươi ba, tướng Mã Viện nhà Đông Hán đem quân phục thù. Nghĩa quân thất bại. Hai Bà Trưng tự tử. Lê Chân cũng tuẫn tiết theo, không để kẻ thù bắt.
Đây chủ yếu là truyền thuyết và gia phả họ Lê; sử liệu chính thống ghi bối cảnh khởi nghĩa Hai Bà Trưng nhưng không có nhiều chi tiết về Lê Chân. Tuy nhiên, dù là truyền thuyết hay sử, điều không thể phủ nhận là bà đã trở thành Thành Hoàng của thành phố Hải Phòng. Người sáng lập vùng đất.
Ngày sinh của Lê Chân là mùng tám tháng hai âm lịch. Đó là lý do lễ hội Đền Nghè diễn ra từ ngày bảy đến ngày chín tháng hai âm lịch hằng năm. Phần lễ có cáo yết, dâng hương, rước kiệu từ đền ra Quảng trường Lê Chân gần đó, nơi có Tượng đài Nữ tướng, rồi quay về. Phần hội có chợ quê bán đặc sản Hải Phòng, triển lãm về cuộc đời Lê Chân, và các trò chơi dân gian. Hàng vạn người dân Hải Phòng tham dự. Đây là một trong những lễ hội lớn nhất thành phố.
Khi bước vào đền, cả nhà sẽ thấy Bái đường năm gian với mười sáu cột gỗ lim đặt trên mười sáu đá tảng chạm khắc tỉ mỉ. Chính giữa có dòng chữ Hán đắp nổi An Biên Cổ Miếu. Đây là kiến trúc từ giai đoạn trùng tu lớn, từ năm một nghìn chín trăm hai mươi tư đến năm một nghìn chín trăm hai mươi bảy. Đền đã trải qua một đợt trùng tu lớn nữa, từ năm hai nghìn không trăm linh bảy đến năm hai nghìn không trăm linh chín, do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đầu tư.
Trong đền còn có khu Tứ phủ, thờ tín ngưỡng Mẫu gồm Mẫu Thượng Thiên, Mẫu Thượng Ngàn, Mẫu Thoải và Mẫu Địa. Lê Chân được phối thờ trong tín ngưỡng Mẫu như một vị Thánh nữ hay Tướng Mẫu. Đây là sự kết hợp tín ngưỡng phổ biến ở miền Bắc Việt Nam.
Đền Nghè không chỉ là một điểm đến, đó là cội nguồn tinh thần của thành phố Hải Phòng. Một người phụ nữ phải rời quê hương, đến vùng đất lạ, khai phá từ đầu, rồi đứng lên chiến đấu cho dân tộc. Câu chuyện của bà là câu chuyện của ý chí và lòng dũng cảm.