Câu chuyện bó đũa
Cầm một bó đũa trong tay mà thử bẻ đi, cả nhà sẽ thấy: hai bàn tay siết hết sức, mà cả bó cứ đứng im, không chịu gãy. Vậy mà tháo ra, lấy từng chiếc một, thì chỉ một cái búng tay, đũa đã gãy đôi. Hình ảnh đơn giản đó đã theo người Việt từ bao đời nay, qua những trang sách giáo khoa tiểu học, qua những câu ông bà kể cho con cháu nghe bên bếp lửa. Và đằng sau hình ảnh ấy là một câu chuyện, về một người cha và những đứa con, về điều ông muốn nhắn lại trước khi nhắm mắt.
Ngày xưa, có một người cha có nhiều con trai. Các con lớn dần, mỗi người một tính một nết, mỗi người một lo riêng. Thế rồi anh em bắt đầu hay cãi vã, hay cạnh khóe nhau, có khi giận nhau cả tuần không thèm nhìn mặt. Người cha nghe, thấy buồn lắm, nhưng khuyên bao nhiêu cũng chỉ được vài ngày rồi đâu lại vào đó.
Rồi một ngày, người cha lâm bệnh. Bệnh ngày càng nặng, nằm liệt trên giường, biết mình không còn nhiều thời gian nữa. Ông không lo cho mình. Ông chỉ lo cho các con. Khi mình không còn đây, liệu anh em chúng có giữ được nhau không, hay lại mỗi người mỗi ngả, tan vỡ như đàn chim gặp bão.
Người cha nghĩ mãi, rồi gọi tất cả các con vào bên giường. Căn phòng lặng xuống. Các con nhìn người cha nằm đó, gầy hơn, già hơn, mà mắt vẫn sáng. Ông nói, giọng khẽ nhưng rõ từng chữ: Cha muốn thử các con điều này. Mang cho cha một bó đũa.
Họ mang đến một bó đũa buộc chặt. Người cha nhìn bó đũa một lúc, rồi đưa cho người con lớn nhất. Này, con thử bẻ đi.
Người con cả hai tay nắm chặt bó đũa, mặt đỏ bừng, gân xanh nổi trên cổ tay. Bẻ một lần. Bẻ lần nữa. Không được. Bó đũa cứng đờ, không nhúc nhích. Anh lắc đầu, trao lại.
Người cha đưa bó đũa sang người con thứ hai. Rồi người con thứ ba. Rồi lần lượt từng người. Ai cũng dùng hết sức. Ai cũng thất bại. Bó đũa vẫn nằm nguyên, buộc chặt, im lìm.
Các con nhìn nhau, không hiểu cha muốn nói gì.
Bấy giờ người cha từ từ nhổm dậy, hai bàn tay run run cởi sợi dây buộc ra. Ông cầm từng chiếc đũa, lần lượt trao cho mỗi người một chiếc. Rồi ông nói: Bây giờ, bẻ đi.
Chỉ một cái bẻ tay. Cái đũa gãy đôi, nhẹ như không.
Căn phòng im lặng hoàn toàn. Không ai nói gì. Tiếng đũa gãy vẫn còn vang trong tai từng người.
Người cha nhìn các con một lượt. Ông nói, giọng chậm rãi, rõ ràng: Anh em phải đoàn kết với nhau. Chia rẽ thì yếu, như từng chiếc đũa một mình. Đoàn kết thì mạnh, như cả bó đũa cột chặt không ai bẻ nổi. Giọng ông khẽ hơn ở cuối, như nói thật lòng: Cha chỉ mong các con giữ được nhau thôi.
Ông nhắm mắt một chút, rồi mở ra nhìn các con lần nữa. Mắt ông bình thản, ấm áp, không còn lo âu như trước nữa.
Các con đứng quanh giường cha, ai cũng rưng rưng. Họ nhìn mảnh đũa gãy trong tay mình, nhìn nhau, rồi nhìn lại cha. Người anh cả cúi đầu, lặng yên một lúc, rồi đặt bàn tay mình lên bàn tay cha, nhẹ nhàng, như sợ chạm mạnh sẽ làm đau. Giọng anh khẽ đến mức gần như chỉ nói với chính mình: Chúng con hiểu rồi, cha ơi. Chúng con hứa sẽ thương yêu nhau, sẽ không để anh em chia rẽ nữa.
Từng người con cũng gật đầu, giọng nghẹn lại. Căn phòng ấm lên, dù ngoài cửa gió vẫn thổi.
Người cha mỉm cười. Ông thanh thản nhắm mắt, ra đi trong tiếng hơi thở nhẹ, nhẹ như người vừa đặt xuống được gánh nặng cuối cùng. Bài học của ông không cần nhiều lời. Chỉ một bó đũa. Chỉ một sợi dây buộc chặt.
Câu chuyện bó đũa từ đó được truyền từ đời này sang đời khác, được các bậc cha mẹ kể cho con cái nghe, được thầy cô kể trong lớp học. Cụm từ đoàn kết như bó đũa đi vào tiếng Việt như một câu nói quen thuộc của người mình, ai cũng hiểu mà không cần giải thích.
Khi cả nhà ngồi quây quần bên mâm cơm, cầm đũa ăn cùng nhau, cũng là lúc bó đũa ấy vẫn đang hiện diện, gắn chặt mọi người lại, bền hơn bất cứ sợi dây nào.