Chèo bẻo và ác là
Buổi sáng ở đồng quê, nếu cả nhà để ý nhìn lên bầu trời, đôi khi sẽ thấy một cảnh lạ: một con chim nhỏ xíu, đen bóng, đang lao thẳng vào một con chim to gấp mấy lần nó, đuổi theo không buông tha, tiếng kêu chói tai vang khắp cánh đồng. Con quạ to lớn, con diều hâu oai vệ, cũng phải vỗ cánh mà chạy trước con chim nhỏ bé ấy.
Đó là con chèo bẻo.
Cả nhà ơi, người xưa thấy cảnh ấy và hỏi: tại sao con chim nhỏ như vậy lại không sợ con lớn? Tại sao nó dám? Và tại sao chim ác lại bị tất cả mọi loài xa lánh, tránh mặt từ xa? Người ta kể lại một câu chuyện từ ngày xưa.
Đây là truyện dân gian, cả nhà nhé, được sưu tầm trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam. Chuyện không có ngày tháng, không có địa danh cụ thể. Chỉ có hai loài chim và một điều không thể nào quên.
Ngày xưa, khi thế giới còn mới và các loài chim vừa có mặt trên trời đất, chim ác là một con chim to lớn, mỏ cứng, vuốt sắc. Nó hay đi hành hạ những con chim nhỏ hơn: phá tổ người ta đang xây, cướp thức ăn người ta kiếm được, đuổi con non của người ta ra khỏi cành quen thuộc. Cứ chỗ nào ác là đến thì chỗ đó loạn, tiếng chim la inh ỏi, cả đàn hoảng loạn.
Chèo bẻo lúc ấy nhỏ thôi, thân hình đen bóng gọn nhẹ như một nắm lông. Nó sống bình thường, lo chuyện của mình. Nhưng một hôm, chèo bẻo đang xây tổ thì ác là bay đến, chẳng nói chẳng rằng, tha mấy cọng rơm chèo bẻo vừa nhặt được, rồi vỗ cánh bay đi.
Chèo bẻo đứng nhìn. Nhỏ thôi, thân nhỏ, cánh nhỏ. Nhưng trong lòng nó có điều không chịu yên.
Nó bay theo ác là.
Cuộc rượt đuổi bắt đầu. Ác là to hơn, mạnh hơn, nhưng chèo bẻo thì nhanh hơn và dai hơn. Nó bám theo ác là qua ruộng lúa, qua hàng tre, qua cánh đồng rộng, tiếng kêu chói tai như tiếng thổi còi, không cho ác là dừng lại nghỉ. Ác là mệt, ác là hoảng, ác là phải vứt đám rơm cướp được mà bay thẳng.
Từ ngày ấy, chèo bẻo không còn là con chim chỉ lo chuyện của mình nữa. Hễ thấy ác là hay bất kỳ kẻ lớn nào đến gây hại cho đàn chim nhỏ trong vùng, chèo bẻo lại lao ra. Nó không quan tâm đối phương to hay nhỏ, quạ hay diều hâu, cứ cất tiếng kêu chói tai rồi nhào vào. Cả đàn chim nhỏ nhìn thấy mà thở phào, vì biết có chèo bẻo thì mình được bảo vệ.
Chim ác bị đuổi bao nhiêu lần, bị làm nhục trước bao nhiêu đàn chim, dần dần không con nào muốn chơi cùng nữa. Ai cũng tránh xa ác là, vì thấy ác là là nhớ đến chuyện phá tổ người ta, cướp thức ăn người ta, hành hạ con non người ta. Chim ác sống một mình, không ai gần gũi, tiếng kêu của nó vang lên mà chung quanh im lặng, không ai đáp.
Còn chèo bẻo thì lạ một chỗ này. Dù nhỏ bé, dù nhiều lúc đuổi xong chim lớn thì mình cũng mệt, nó vẫn không bỏ thói quen đó. Cứ thấy kẻ lớn bắt nạt kẻ nhỏ là nó lao ra, không cần ai nhờ, không cần ai biết ơn.
Người xưa nhìn thấy và truyền lại: chèo bẻo làm vậy không phải vì mạnh. Nó làm vậy vì nó không thể ngồi im khi thấy điều không đúng.
Cả nhà ơi, chèo bẻo ngoài đời thật đúng là như vậy. Loài chim đen bóng nhỏ bé này thật sự không sợ quạ, không sợ diều hâu, dám tấn công cả đại bàng khi cần. Các nhà nghiên cứu thiên nhiên ghi nhận tập tính bảo vệ lãnh thổ và bảo vệ đồng loại của chèo bẻo là một trong những điều đáng kinh ngạc nhất trong thế giới loài chim nhỏ.
Và chim ác, chim quạ trong văn hóa dân gian Việt Nam, vẫn là loài chim người ta xa tránh từ xa, tiếng kêu của chúng thường bị coi là điềm không lành.
Câu chuyện xưa kể, nhưng buổi sáng nào ra đồng mà thấy con chèo bẻo nhỏ xíu đang chao cánh đuổi theo con quạ to, cả nhà hãy nhớ: đó là bản chất nó từ ngày xửa ngày xưa rồi. Nhỏ mà không sợ. Yếu mà không lùi. Và chưa bao giờ ngồi im khi thấy điều không đúng.