Sự tích con muỗi
Đêm hè, khi tiếng ve đã lặng và mọi người đã yên giấc, đôi khi vẫn còn một thứ âm thanh nhỏ xíu len trong bóng tối. Một tiếng vo ve mảnh như sợi chỉ, lượn quanh vành tai, lúc gần lúc xa, không rõ từ đâu tới. Chắc ai cũng biết tiếng ấy. Tiếng của một con muỗi nhỏ, cứ bay tới rồi bay lui, quẩn quanh bên người, mãi không chịu đi.
Người xưa nằm nghe tiếng muỗi trong đêm và tự hỏi: vì sao con vật bé tí teo ấy cứ tìm về bên người, cứ đậu xuống da để hút đi một chút máu, rồi lại cất lên cái tiếng kêu buồn buồn như đang than thở điều gì? Và để trả lời, người xưa kể lại một câu chuyện, truyền từ đời này sang đời khác.
Đây là một truyện cổ tích dân gian. Chuyện không có ngày có tháng, không có địa danh cụ thể. Chỉ có một người chồng thật lòng, một người vợ nhẹ dạ, và ba giọt máu của một tình thương.
Ngày xưa, có một đôi vợ chồng sống với nhau trong một mái nhà nhỏ. Người chồng tên là Ngọc Tâm, hiền lành, chăm chỉ, sớm tối làm lụng không hề than vãn. Anh thương vợ hết lòng, có gì ngon cũng dành phần vợ, có việc nặng cũng giành làm thay. Người vợ tên là Nhan Diệp, đẹp người, dáng đi thướt tha, ai trông thấy cũng phải ngoái nhìn. Chỉ có điều, lòng nàng lại hay mơ tới những thứ xa xôi. Nàng thích lụa là, thích phấn son, thích những gì lấp lánh, và trong bụng vẫn thầm tiếc cái nếp nhà tranh đơn sơ này.
Dẫu vậy, ngày tháng cứ êm trôi. Cho đến một hôm, tai họa ập tới. Nhan Diệp bỗng nhiên ngã xuống, rồi nhẹ nhàng nhắm mắt, ra đi rất nhanh, như một ngọn đèn vừa bị gió thổi tắt. Mọi chuyện đến quá đỗi bất ngờ.
Ngọc Tâm gục bên vợ, thương tiếc khôn nguôi. Anh không nỡ rời xa nàng, không nỡ để nàng nằm lại một mình trong lòng đất lạnh. Thế là anh bán hết của cải trong nhà, mua một chiếc thuyền, đặt nàng nằm yên trên thuyền như đang ngủ. Rồi anh để con thuyền lênh đênh trên mặt nước, trôi đi mãi, lòng vẫn mong có một phép màu nào đó.
Chuyện kể rằng, trời thương người chồng chung tình. Một buổi sớm, con thuyền trôi tới chân một ngọn núi cây cỏ thơm ngát. Ngọc Tâm lên bờ, lần bước lên núi, và gặp một vị tiên râu tóc bạc phơ. Anh sụp lạy, thiết tha xin vị tiên cứu cho vợ sống lại. Vị tiên động lòng trắc ẩn, liền bảo anh rằng có một cách để gọi người vợ trở lại. Cách ấy không phải bùa, không phải ngọc, mà là chính giọt máu của anh. Vị tiên dạy anh chích đầu ngón tay, nhỏ ba giọt máu của mình lên người vợ, và dặn rằng đó là một phần sự sống của anh, anh sẽ san sẻ cho nàng.
Ngọc Tâm không hề đắn đo. Anh chích đầu ngón tay, để rơi ba giọt máu nóng lên người vợ. Lạ thay, da nàng dần ấm lại, lồng ngực khẽ phập phồng, rồi nàng từ từ mở mắt, nhìn quanh ngỡ ngàng như vừa tỉnh một giấc mơ dài. Nhan Diệp đã sống lại. Trước khi từ biệt, vị tiên dặn nàng hãy luôn nhớ tới tấm lòng thủy chung của chồng. Ngọc Tâm mừng đến rơi nước mắt, đỡ vợ dậy, rồi hai vợ chồng xuống thuyền trở về quê.
Một tối, thuyền ghé vào một bến sông. Ngọc Tâm để vợ ở lại trên thuyền, còn mình thì lên bờ mua chút thức ăn cho hai người. Ngay cạnh đó có một chiếc thuyền buôn lớn đang neo, của một người lái buôn giàu có. Trong lúc anh đi khỏi, người lái buôn trông thấy Nhan Diệp xinh đẹp, liền lân la bắt chuyện, rồi mời nàng sang thuyền mình uống trà. Lòng Nhan Diệp vốn hay mơ tới những thứ lấp lánh, nghe lời mời ngọt ngào thì xao động. Và rồi, khi Ngọc Tâm còn chưa kịp quay lại, chiếc thuyền buôn đã giương buồm, lặng lẽ xuôi dòng, mang nàng đi xa.
Ngọc Tâm trở về, chỉ còn thấy con thuyền của mình trống vắng. Anh hiểu chuyện gì đã xảy ra, lòng đau như cắt, nhưng vẫn không thôi tìm vợ. Anh bỏ cả ăn ngủ, ngày đêm lần theo dấu thuyền, ròng rã suốt một tháng trời, cho tới khi tìm được nơi Nhan Diệp đang ở. Nàng giờ sống trong nhung lụa, không còn là người vợ nghèo dưới mái nhà tranh năm xưa nữa.
Ngọc Tâm bước tới, dịu dàng gọi tên vợ, mong nàng nhận ra mình. Nhưng Nhan Diệp đã quen với cuộc sống mới, lòng nàng đã đổi thay, nàng nhìn anh như nhìn một người xa lạ. Đến lúc ấy, Ngọc Tâm không còn nài nỉ nàng quay về nữa. Anh chỉ buồn bã nói một điều thật nhẹ. Anh xin lại ba giọt máu mà ngày xưa anh đã nhỏ ra để cứu nàng sống lại, bởi đó vốn là sự sống của chính anh, anh đã trao cho nàng bằng cả tấm lòng. Nay nàng đã không còn là vợ anh, thì xin trả lại anh phần máu ấy thôi.
Nhan Diệp nghe vậy, lòng vẫn dửng dưng, cho rằng chỉ là ba giọt máu nhỏ nhoi, trả thì trả. Nàng vội vàng chích đầu ngón tay để trả lại cho anh. Nhưng vừa lúc giọt máu rời khỏi tay nàng, Nhan Diệp lả người đi, rồi nhắm mắt. Bởi vì ba giọt máu ấy chính là sự sống mà Ngọc Tâm đã trao, là sợi dây mong manh đang giữ nàng ở lại với cõi đời. Trả máu đi rồi, nàng cũng theo đó mà lìa xa, lần này thì mãi mãi.
Câu chuyện không dừng lại ở đó.
Truyện xưa kể rằng, linh hồn Nhan Diệp vẫn còn vương vấn, còn nuối tiếc một điều gì đó chưa kịp gọi thành tên, nên không sao siêu thoát được. Nàng hóa thành một con muỗi nhỏ bé. Và từ đó, đêm đêm con muỗi ấy lại bay về phía con người, vo ve quanh tai, cố tìm lại chút máu mà nàng đã đánh mất, chút sự sống mà ngày xưa nàng từng được trao mà chẳng biết giữ gìn. Tiếng muỗi nghe nhỏ và buồn, như một lời than thở khe khẽ, như một điều ân hận muộn màng cứ ngân mãi trong đêm.
Người xưa bảo, đó là lý do vì sao con muỗi cứ tìm đến người để hút đi vài giọt máu, và vì sao tiếng vo ve của nó nghe vừa mỏng vừa buồn đến thế, giữa những đêm hè yên ắng.