Truyền thuyết Thánh Gióng

Ở vùng Gia Lâm, vẫn còn những bụi tre lạ lẫm hơn tre thường. Thân tre không xanh mướt mà ngả vàng óng, như thể bị lửa liếm qua từ rất lâu rồi mà chưa tắt hẳn. Người già ở đây nói, đó là tre đằng ngà. Và sở dĩ tre cháy vàng như thế, là vì hàng nghìn năm trước, một con ngựa sắt phi ngang qua ruộng đồng nơi này, miệng phun lửa rực trời. Người cưỡi con ngựa ấy là Thánh Gióng.

Sách cổ Lĩnh Nam chích quái đã chép lại truyền thuyết này dưới tên Phù Đổng Thiên Vương, và Đại Việt sử ký toàn thư cũng nhắc tới. Đây là chuyện xưa kể lại, không phải sự kiện đào lên mà xem. Cả nhà hãy lắng nghe, vì người Việt đã kể câu chuyện này suốt hàng nghìn năm mà chưa bao giờ thấy cũ.

Thuở ấy là thời Hùng Vương. Sách cổ chép rằng vào thời Hùng Vương thứ sáu, giặc Ân kéo đại quân sang xâm lược. Khắp nơi binh lửa, dân tình hoang mang. Vua Hùng sai sứ giả đi khắp các làng xóm rao tìm người tài, hỏi ai có thể ra giúp nước đánh lui giặc.

Ở làng Phù Đổng, huyện Gia Lâm, có một đôi vợ chồng già hiền lành sống bình dị, chưa có con. Một hôm, bà mẹ ra đồng thì thấy ngay giữa ruộng có một dấu chân lớn, to lạ thường, không giống dấu chân người bình thường. Bà đứng nhìn, rồi bước đến, đặt bàn chân mình vào ướm thử. Về nhà, bà mang thai. Mười hai tháng sau, không phải chín tháng mười ngày như người thường, bà sinh ra một cậu bé tráng kiện.

Nhưng cậu bé ấy lạ lắm. Lên một tuổi, cậu nằm yên. Lên hai tuổi, vẫn nằm yên. Lên ba tuổi, cậu chưa một lần cất tiếng nói, chưa một lần cười. Đôi mắt sáng nhìn mọi thứ, nhưng môi cứ lặng. Cha mẹ lo lắng không biết làm sao.

Và rồi, đúng cái ngày sứ giả vua Hùng đi qua làng Phù Đổng, cất tiếng rao to tìm người tài đánh giặc, cậu bé nằm trong nôi bỗng nhúc nhích. Cậu quay sang nhìn mẹ, rồi lần đầu tiên trong đời cất tiếng gọi. Tiếng của cậu rõ ràng, bình thản, như người đã biết nói từ lâu lắm rồi.

Cậu bảo mẹ ra mời sứ giả vào. Bà mẹ ngạc nhiên, không tin vào tai mình, nhưng vẫn vội vã chạy ra. Sứ giả bước vào, nghe cậu bé ba tuổi nằm trong nôi nói chuyện, cũng không khỏi sửng sốt. Cậu nói, giọng chắc nịch, rằng hãy về tâu với vua rèn cho cậu một con ngựa sắt, một cái roi sắt, và một bộ áo giáp sắt. Chỉ vậy thôi. Sứ giả nghe xong, lập tức quay về tâu vua.

Từ hôm ấy, cậu bé thay đổi. Cậu ăn, và ăn không biết ngừng. Bát cơm mẹ đưa vừa hết thì cậu ngẩng lên đòi thêm. Cả nhà ông bà chẳng tài nào đủ cơm nuôi cậu một mình. Tin lan ra khắp làng, rồi khắp các làng bên cạnh. Từng nhà trong làng Phù Đổng bắt đầu mang gạo đến. Nhà có ít góp ít, nhà có nhiều góp nhiều. Cả làng cùng nuôi Gióng.

Cậu lớn nhanh như tre mọc sau mưa. Hôm nay may quần áo vừa vặn, sáng mai đã chật. Chân tay dài ra, vai rộng thêm. Làng Phù Đổng chứng kiến đứa trẻ lớn lên trước mắt với một tốc độ chưa ai từng thấy.

Rồi ngựa sắt đến. Roi sắt đến. Áo giáp sắt đến. Theo sách cổ chép lại, Gióng đứng dậy. Cậu vươn vai. Chỉ một cái vươn vai thôi, và trong khoảnh khắc ngắn ngủi ấy, cậu bé làng Phù Đổng lớn vụt thành một tráng sĩ khổng lồ. Oai phong, tràn đầy sức mạnh. Cậu mặc áo giáp vào, bước lên lưng ngựa sắt.

Con ngựa sắt hí vang, phun lửa từ miệng, lửa rực lên sáng rực một góc trời. Và Thánh Gióng phi thẳng ra trận.

Sách xưa kể rằng trận đánh với giặc Ân diễn ra dữ dội. Ngựa sắt phun lửa lao vào giặc, Thánh Gióng dùng roi sắt quét khắp trận địa, giặc tứ tán. Nhưng giữa lúc đang đánh, roi sắt gãy. Gãy ngay trong tay, không còn vũ khí. Một khoảnh khắc mà người thường có lẽ sẽ lùi. Nhưng Thánh Gióng không lùi. Cậu nhìn quanh, và thấy ngay bên vệ đường một bụi tre đằng ngà. Cậu với tay nhổ cả bụi, tre gãy banh ra, rễ đất vung đầy, và cầm cả cụm tre ấy như một cây côn, đánh tiếp vào giặc. Lửa từ ngựa liếm qua thân tre, tre cháy vàng óng.

Trận ấy, giặc Ân tan.

Khi không còn tiếng binh đao, Thánh Gióng dừng lại. Nhưng cậu không về làng Phù Đổng. Không về gặp cha mẹ. Không ở lại để nhận công. Cậu phi ngựa thẳng lên hướng núi Sóc, tức núi thuộc vùng Sóc Sơn ngày nay. Đến đỉnh núi, sách cổ chép rằng Thánh Gióng cởi áo giáp để lại, rồi cưỡi ngựa bay thẳng lên trời. Không nhìn lại. Không một lời từ biệt. Chỉ có bóng người và ngựa mờ dần vào bầu trời cao, cho đến khi mất hẳn.

Vua Hùng cho lập đền thờ tại làng Phù Đổng, và tại chân núi Sóc nơi Gióng dừng cuối cùng. Người dân nhớ mãi. Và đất đai vẫn còn đó những vết tích của câu chuyện theo truyền thuyết. Những bụi tre đằng ngà ở Gia Lâm cháy vàng vì lửa ngựa Gióng liếm qua. Những ao hồ nằm dọc đường từ Gia Lâm lên Sóc Sơn là dấu vó ngựa sắt thình thịch in xuống ruộng đồng khi phi qua.

Theo báo Nhân Dân, Thánh Gióng là một trong Tứ bất tử của tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Đó là bốn vị thánh bất diệt được người Việt thờ phụng qua bao thế hệ. Năm hai nghìn mười, UNESCO ghi danh Lễ hội Gióng tại Đền Phù Đổng và Đền Sóc là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Không phải vì câu chuyện xảy ra thật sự. Mà vì câu chuyện này đã sống trong lòng người Việt suốt hàng nghìn năm, được kể đi kể lại từ đời này sang đời khác.

Cả nhà ơi, hãy thử hình dung. Buổi chiều muộn trên vùng đồng bằng Gia Lâm, gió thổi qua những bụi tre đằng ngà lá vàng óng ánh. Xa xa là hướng Sóc Sơn, nơi có ngọn núi Gióng đã dừng chân lần cuối. Và trên nền trời cao, trong khoảnh khắc ánh sáng cuối ngày rực lên rồi tắt dần, người ta vẫn thấy như có bóng một người dũng sĩ cưỡi ngựa mờ mờ ở đó. Bay lên mãi, bay lên mãi, và không bao giờ trở về. Bởi vì Gióng không thuộc về bất kỳ một làng nào. Gióng thuộc về tất cả người Việt, và thuộc về bầu trời.