Chợ phiên Bắc Hà
Chủ nhật ở Bắc Hà không giống Chủ nhật ở bất kỳ đâu khác.
Từ sáng sớm, khi sương còn nằm trên những sườn đồi, người dân từ các thôn bản xung quanh đã bắt đầu xuống chợ. Họ mặc trang phục truyền thống, đội gùi, dắt gia súc, mang theo những gói hàng bọc trong vải thêu. Dòng người lớn dần theo từng giờ, và đến khoảng chín giờ sáng, chợ Bắc Hà trở thành một biển màu sắc giữa cao nguyên trắng.
Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lào Cai, chợ Bắc Hà là nơi giao lưu của đồng bào nhiều dân tộc cùng sinh sống trong vùng. Chợ họp vào Chủ nhật hằng tuần và đông nhất từ chín giờ đến mười lăm giờ. Từ thành phố Lào Cai, Bắc Hà nằm khoảng hơn sáu mươi đến bảy mươi cây số về phía đông bắc.
Nhưng đến Bắc Hà không phải chỉ để mua hàng. Phần quan trọng hơn của chợ phiên là không khí.
Khi bước vào chợ, cả nhà sẽ thấy nhiều khu vực khác nhau. Khu nông sản là nơi bày ra những gì vùng đất này sinh ra: rau củ, nấm hương, mộc nhĩ, mận Tam hoa, chè Shan tuyết và các sản vật mùa vụ. Báo Lào Cai ghi nhận đây là những mặt hàng đặc trưng mà người dân mang từ vườn và rừng xuống trao đổi. Không phải hàng chợ thành phố, mà là những thứ được thu hái và trồng trọt ngay trên vùng đất này.
Khu thổ cẩm và trang sức là nơi màu sắc rực rỡ nhất. Vải thêu tay, vòng bạc, khuyên tai và các đồ lưu niệm do người dân địa phương tự làm và bày bán. Người bán thường là người tự tay làm ra những sản phẩm ấy, mang xuống chợ một lần mỗi tuần.
Khu gia súc và gia cầm thường là khu đông người nhất và cũng ồn ào nhất. Trâu, bò, ngựa, lợn và các loại gia cầm được đưa ra trao đổi. Đây không phải cảnh được dựng lên cho đẹp, mà là nhịp đập của đời sống chăn nuôi vùng cao thật sự. Tiếng người gọi nhau, tiếng vó ngựa và tiếng mặc cả vang lên khắp một góc chợ.
Khu ẩm thực là điểm mình muốn nói kỹ hơn một chút. Món được nhắc tới nhiều nhất khi nói về chợ Bắc Hà là thắng cố. Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lào Cai, thắng cố là món ăn truyền thống gắn với người Mông và các buổi chợ phiên. Đây là món hầm từ nhiều phần của gia súc, nấu trong chảo lớn, hương vị rất đặc trưng. Chợ Bắc Hà còn được nhắc đến với một chảo thắng cố khổng lồ từng được ghi nhận là kỷ lục Guinness Việt Nam.
Ngoài thắng cố, còn có phở Bắc Hà, mèn mén, bánh đúc ngô và rượu ngô Bản Phố. Rượu ngô Bản Phố là đặc sản của vùng, cất từ ngô nương và có tiếng trong vùng Tây Bắc. Mùi rượu ngô thoảng trong không khí chợ, lẫn với khói thắng cố, là thứ mà người đã từng đến Bắc Hà không dễ quên.
Điều khiến chợ Bắc Hà sống động đến vậy là vì đây không phải một khu trưng bày văn hóa được dựng lên cho du khách. Đây là phiên chợ của người dân địa phương. Họ đến để mua bán, để gặp lại bạn bè, để ăn một bát thắng cố nóng và kể cho nhau nghe chuyện trong tuần. Người bán phần lớn chỉ xuống chợ một lần mỗi tuần, mang theo chính những gì tự tay trồng và làm ra. Người mua bước vào không gian sống ấy như một người khách được mời.
Và rồi đến chiều, khi nắng cao nguyên nghiêng dần xuống các sườn đồi, dòng người lại tỏa về các thôn bản. Họ mang theo muối, dầu, vài thước vải mới và những câu chuyện vừa nghe được. Sắc màu thổ cẩm thưa dần, khói thắng cố loãng đi, chợ trở lại yên ắng để chờ một Chủ nhật nữa.
Chợ phiên Bắc Hà là một trong những trải nghiệm văn hóa thật nhất mà vùng Tây Bắc còn giữ được. Hãy thử một lần đứng giữa biển màu sắc ấy, nghe tiếng cười, tiếng mặc cả và tiếng vó ngựa hòa vào nhau giữa cao nguyên. Đứng đó rồi, cả nhà sẽ hiểu vì sao người ta đi cả trăm cây số chỉ để có mặt ở đây vào sáng Chủ nhật.