Đền Bắc Hà
Buổi sáng ở thị trấn Bắc Hà, khi sương còn lảng vảng trên dãy núi, những người dân đầu tiên đã có mặt ở ngôi đền nhỏ giữa phố để thắp nén nhang. Đây là đền Bắc Hà, di tích quốc gia còn giữ mạch sống tín ngưỡng của vùng cao nguyên này.
Đền Bắc Hà tọa lạc tại thị trấn Bắc Hà, huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai. Theo Báo Lào Cai, đền thờ Gia Quốc công Vũ Văn Mật, sinh năm một nghìn bốn trăm chín mươi ba và mất năm một nghìn năm trăm bảy mươi mốt. Ông quê ở thôn Đông Thượng, xã Đồng Quang, huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương. Từ đồng bằng, ông lên vùng núi biên giới phía Bắc và để lại dấu ấn sâu đậm nơi đây.
Từ năm một nghìn năm trăm mười sáu, dưới triều vua Lê Chiêu Tông, Vũ Văn Mật đến vùng Bắc Hà và lập căn cứ tại động Ngọc Uyển. Theo Báo Lào Cai, ông chiêu mộ các tộc người thiểu số địa phương, trấn giữ biên ải phía Bắc suốt nhiều thập kỷ, kể cả khi triều Mạc nắm quyền từ năm một nghìn năm trăm hai mươi bảy. Việc một người từ đồng bằng dựa vào lòng tin của đồng bào các dân tộc vùng cao để giữ biên cương là điều không thường thấy trong lịch sử thời đó.
Ngôi đền dựng từ thế kỷ mười chín. Kiến trúc theo phong cách truyền thống miền núi phía Bắc: khung gỗ, tường hồi xây gạch trang trí phù điêu rồng, mái ngói cong với lưỡng long chầu nguyệt ở bờ nóc. Bên trong gồm tiền tế, nơi đặt bàn thờ và tổ chức lễ nghi, và hậu cung, nơi đặt tượng và bài vị thờ chính. Ngày hai mươi chín tháng mười năm hai nghìn lẻ ba, đền được Nhà nước xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia.
Điểm sống động nhất của đền là lễ hội. Mỗi năm vào mùng mười tháng Hai âm lịch, lễ hội đền Bắc Hà thu hút đông đảo người dân và du khách. Theo Báo Lào Cai, lễ hội gồm phần lễ với dâng hương, rước kiệu qua các phố thị trấn, và phần hội với các trò chơi dân gian như đẩy gậy, cờ người, kéo co và bắt vịt bịt mắt.
Vũ Văn Mật không sinh ra ở vùng đất này. Nhưng ông đã chọn đến, lập nghiệp ở đây, và người dân Bắc Hà nhớ ông suốt gần năm trăm năm. Ngôi đền gỗ giữa thị trấn là câu trả lời đơn giản nhất cho câu hỏi: điều gì khiến một vùng đất nhớ mãi một con người.