Chợ phiên Dào San
Trên vùng biên giới Lai Châu, có những buổi sáng mà cả một vùng núi như thức dậy cùng nhau.
Chưa đến sáu giờ, từ những bản làng cách xa hàng tiếng đi bộ, người ta đã bắt đầu xuống núi. Người H'Mông với chiếc váy thêu tay sặc sỡ, người Dao với bộ trang phục đỏ chót đặc trưng, người Hà Nhì với những vòng bạc nặng đeo cổ. Họ gùi theo thổ cẩm, mang theo lợn, gà, thảo dược rừng. Từ phía bên kia biên giới, những thương nhân Trung Quốc cũng vượt qua cửa khẩu để đến giao thương.
Tất cả đều hướng về một nơi, đó là chợ phiên Dào San.
Chợ họp mỗi Thứ Năm và Chủ Nhật tại xã Dào San, huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu, cách trung tâm huyện khoảng bốn mươi cây số và nằm gần biên giới Việt Trung. Đây không phải chợ mua bán thông thường. Đây là sự kiện xã hội lớn nhất trong tuần của cả vùng biên này.
Cả nhà có bao giờ thắc mắc, tại sao người ta lại họp chợ ở tận nơi xa xôi như vậy không?
Ở vùng cao biên giới, các bản làng cách nhau rất xa, đường đi lại khó khăn, và điện thoại không phải ai cũng có. Phiên chợ là dịp duy nhất trong tuần để người ta gặp gỡ, trao đổi tin tức, thăm bà con láng giềng. Và với thanh niên, chợ phiên còn có một ý nghĩa khác. Đây là nơi tìm bạn đời qua tiếng khèn và bài hát giao duyên.
Khi đến chợ Dào San, điều đầu tiên cả nhà sẽ chú ý là màu sắc.
Váy của phụ nữ H'Mông, đặc biệt là H'Mông Hoa, được thêu tay từng mũi kim với hoa văn hình học phức tạp, màu đỏ, xanh, vàng, trắng đan xen. Một chiếc váy kỳ công như vậy có thể mất nhiều tháng để làm. Tại gian hàng, phụ nữ vừa bán hàng, vừa thêu thêm sản phẩm mới ngay tại chỗ. Họ không cần phải trưng bày tay nghề. Tay nghề hiện ra tự nhiên qua từng mũi kim.
Điều thú vị là cả nhà cũng sẽ thấy hàng hóa từ phía Trung Quốc bày bán xen kẽ với hàng của người dân địa phương. Sự giao thoa đó, giữa hàng bản địa và hàng biên mậu, tiếng Việt và tiếng Hoa, người Kinh và người H'Mông, tạo nên nét riêng của chợ phiên vùng biên mà không chợ nào khác ở Tây Bắc có được.
Cả nhà nhớ ghé khu ẩm thực. Chắc chắn sẽ ngửi thấy mùi thắng cố từ xa.
Thắng cố là món ăn truyền thống của người H'Mông, thịt ngựa hoặc trâu bò ninh cùng nội tạng và thảo dược núi rừng trong nồi lớn, hầm liên tục từ sáng sớm. Mùi đặc trưng, không lẫn vào đâu được, là hương vị gắn liền với mọi phiên chợ vùng cao Tây Bắc. Bên cạnh đó có bánh giầy làm từ xôi nếp giã mịn. Cả nhà sẽ thấy phụ nữ Mông giã bánh ngay tại chỗ bằng cối đá, bên cạnh những vò rượu ngô thơm nồng của người dân địa phương.
Chợ thường tan dần vào trưa. Người mua mang hàng về, người bán xếp gùi lên vai và bắt đầu hành trình dài về bản. Đến Thứ Năm hoặc Chủ Nhật tuần sau, tất cả lại hẹn nhau ở đây.
Tiếng khèn vang lên giữa núi, sắc váy thêu rực rỡ trong nắng sớm, mùi thắng cố lan trong sương lạnh. Đó là nhịp sống của vùng biên giới Dào San, vẫn vẹn nguyên qua bao thế hệ.