Chợ phiên Mèo Vạc

Chưa đến năm giờ sáng, những con đường dốc quanh xã Mèo Vạc đã bắt đầu có bóng người. Họ từ các thôn bản xa xuống, nhiều người đi bộ từ trước khi trời sáng, vừa đi vừa gùi hàng trên lưng. Đó là buổi sáng Chủ nhật bình thường ở Chợ phiên Mèo Vạc, một trong những phiên chợ vùng cao lớn nhất trên Cao nguyên đá.

Cả nhà đang ở xã Mèo Vạc, vùng đất kể từ ngày mùng một tháng Bảy năm hai nghìn hai mươi lăm thuộc tỉnh Tuyên Quang theo quyết định sắp xếp đơn vị hành chính. Trước đó, địa danh này thuộc huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang, và chợ đã họp ở đây qua nhiều thế hệ.

Cơ sở dữ liệu ngành Du lịch Việt Nam mô tả chợ Mèo Vạc là nơi trao đổi hàng hóa, gặp gỡ bạn bè và giao lưu tình thân, như một bảo tàng sống về đời sống của đồng bào các dân tộc ở vùng này. Đó không phải lời hoa mỹ. Đó là cách hiểu rất đúng về vai trò của phiên chợ vùng cao.

Vùng đất quanh chợ cũng đặc biệt vô cùng. Mèo Vạc nằm trong khu vực Cao nguyên đá Đồng Văn, được UNESCO công nhận là Công viên địa chất toàn cầu. UNESCO mô tả đây là nơi cư trú của mười bảy nhóm dân tộc gồm Mông, Lô Lô, Dao, Tày và một số nhóm khác, với ngôn ngữ, phong tục, nghề thủ công và lễ hội riêng. Phiên chợ Mèo Vạc là một trong những không gian nơi sự đa dạng văn hóa đó hiện ra rõ nhất.

Khi bước vào chợ, cả nhà sẽ đi qua nhiều lớp không gian khác nhau.

Lớp đầu tiên là khu hàng nông sản và nhu yếu phẩm. Rau củ theo mùa, măng khô, gừng, gạo, lá dong, nông cụ và đồ gia dụng. Đây là hàng thiết yếu cho đời sống bản làng, không phải hàng bày cho du khách. Những người bán ở đây là người dân vùng cao xuống chợ sau tuần làm nương, làm rẫy.

Lớp thứ hai là khu vải vóc và trang phục. Đây là điểm nhấn thị giác đặc trưng nhất của phiên chợ Mèo Vạc. Váy áo truyền thống, vải lanh, quẩy tấu, trang sức bạc, khăn thêu đủ màu. Sắc màu của trang phục người Mông, Giáy, Dao, Lô Lô tạo nên một bảng màu không nơi nào khác có được. Báo Tuyên Quang ghi nhận điều này và nhấn mạnh ngày chợ cũng là dịp để người dân mặc đẹp, gặp gỡ người quen.

Lớp thứ ba là khu ẩm thực, nơi mùi khói bếp và hơi nóng quyện vào nhau giữa buổi sáng se lạnh. Ở đây có thắng cố, mèn mén, tẩu chúa, xôi, bánh, phở nóng và rượu ngô. Một bát thắng cố bốc khói, một chén rượu ngô cay nồng, vài câu chuyện đầu phiên, là cách người vùng cao gặp nhau giữa chợ.

Lớp thứ tư, và cũng rất đặc trưng, là khu mua bán gia súc. Nơi đây có khu bán bò vàng Cao nguyên đá, giống bò quý của vùng. Người dân còn dắt cả lợn, dê, chó, gà xuống chợ bằng dây buộc. Có người phụ nữ địu cả con lợn trên lưng, lặng lẽ đi giữa dòng người. Đây là cảnh tượng rất thực, không nơi nào khác có được.

Khi nắng lên cao và phiên chợ vãn dần, từng tốp người lại theo đường dốc trở về bản, gùi trên lưng đầy thứ vừa mua. Sắc váy áo khuất dần sau những vách đá tai mèo, để lại buổi sáng Chủ nhật ấy in vào lòng cả nhà, một cuộc sống thật giữa miền cao nguyên đá.