Đèo Mã Pí Lèng
Có những con đường không chỉ dẫn đến một nơi, mà còn kể một câu chuyện.
Đèo Mã Pí Lèng là một trong những con đường như vậy.
Tên gọi Mã Pí Lèng, theo Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, bắt nguồn từ tiếng Quan Hỏa và gắn với hình ảnh sống mũi ngựa, dùng để chỉ độ hiểm trở của đoạn đèo. Đây là cách đặt tên theo địa hình, rất đặc trưng cho vùng núi cao nguyên đá.
Đèo Mã Pí Lèng nằm trên tuyến đường Hạnh Phúc, khu vực giữa Đồng Văn và Mèo Vạc, ở độ cao khoảng một nghìn hai trăm mét theo UNESCO. Hiện nay khu vực này thuộc tỉnh Tuyên Quang sau khi tỉnh Hà Giang sáp nhập. Năm hai nghìn không chín, khu vực Mã Pí Lèng được xếp hạng danh lam thắng cảnh quốc gia theo Quyết định số bốn nghìn một trăm chín mươi tư của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.
Nhưng câu chuyện quan trọng nhất về Mã Pí Lèng không phải là cảnh đẹp. Đó là câu chuyện về con đường.
Tuyến đường Hạnh Phúc được quyết định mở năm một nghìn chín trăm năm mươi chín, nối thành phố Hà Giang cũ với Đồng Văn và Mèo Vạc. Đoạn đường Đồng Văn đến Mèo Vạc dài hai mươi bốn cây số qua núi đá. Riêng đoạn dốc Mã Pí Lèng, theo tư liệu của trang Tuyên giáo Hà Giang, từng có hơn một nghìn thanh niên xung phong đến từ nhiều tỉnh phải treo mình trên vách đá để đục, khoan và đặt mìn trong mười một tháng. Không có máy móc, không có đường tiếp cận từ phía dưới. Chỉ có con người và đá.
Khi đứng ở điểm ngắm cảnh trên đèo, nhìn xuống hẻm vực và sông Nho Quế, cả nhà đang nhìn không chỉ là địa chất mà còn là kết quả của sức lao động con người trên một địa hình tưởng như không thể mở đường.
Hẻm Tu Sản dưới đèo là một trong những hẻm vực sâu nhất Việt Nam. Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam ghi hẻm sâu khoảng tám trăm mét và dài khoảng một phẩy bảy cây số. Sông Nho Quế chảy dưới đáy. Nếu kết hợp đi thuyền trên sông Nho Quế từ bến dưới chân hẻm, cả nhà sẽ nhìn vách đá từ góc ngược lại, nhìn lên, thấy những vách đá thẳng đứng chạm đến tận mây, còn con sông thì nhỏ và xanh như một sợi chỉ.
Trên đèo còn có một điểm cho ai muốn đi sâu hơn: vách đá trắng, hay vách đá thần, cách Đồng Văn và Mèo Vạc khoảng mười hai cây số. Theo trang Tuyên giáo Hà Giang, từ Tượng đài Thanh niên xung phong đi theo đường mòn khoảng ba cây số là đến vách đá này. Một bên là vách núi, một bên là vực sâu, và giữa hai bên đó là một con đường nhỏ dẫn đến mặt đá trắng bạc in bóng trên nền trời.
Mã Pí Lèng không phải điểm check-in. Đây là nơi để đứng, nhìn xuống hẻm vực sâu tám trăm mét, nhìn con sông Nho Quế xanh biếc dưới đáy núi, và hiểu tại sao người ta gọi đây là đệ nhất hùng quan của cao nguyên đá. Và để nhớ rằng con đường này không tự nhiên mà có.