Chùa Bái Đính
Có hai chùa Bái Đính, và rất ít khách biết điều đó trước khi đến.
Cái tên cả nhà hay nghe, cái hình ảnh với những dãy tượng La Hán dài tưởng như không có điểm dừng, là khu chùa mới xây từ năm hai nghìn lẻ ba, trải rộng trên tám mươi héc ta dưới chân núi Đính. Nhưng ở phía trên, trên ngọn núi cao một trăm tám mươi bảy mét, qua hơn ba trăm bậc đá, là chùa Bái Đính cổ, ngôi chùa gắn với Thiền sư Nguyễn Minh Không từ thời Lý, được công nhận di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia năm một nghìn chín trăm chín mươi bảy. Hai khu, hai thời đại, một không gian.
Tên Bái Đính được VOV5, kênh của Đài Tiếng nói Việt Nam, giải thích là ghép của hai từ: Bái nghĩa là lễ bái, Đính là đỉnh. Nghĩa tổng hợp là cúng bái trời đất, Phật thánh ở trên cao. Khi bước vào đây, cả nhà sẽ hiểu vì sao ngôi chùa cổ lại nằm trên núi và vì sao khu mới cũng xây theo hướng dốc dần lên cao.
Chúng ta bắt đầu với khu chùa mới. Từ cổng Tam quan nội, tuyến tham quan đi theo trục dốc: tháp chuông, điện Quan Thế Âm, điện Pháp Chủ, rồi lên tòa Tam Thế trên cao nhất. Đây là cách bố trí có chủ ý: mỗi bước đi, không gian mở rộng hơn, cảm giác trang nghiêm tăng dần.
Dọc hai bên tuyến tham quan là hành lang La Hán. VOV5 ghi hành lang có năm trăm tượng đá xanh, mỗi tượng có dáng vẻ và thần thái khác nhau. Mỗi dãy dài khoảng một nghìn bảy trăm mét. Không cần đọc lý thuyết về La Hán, chỉ cần đi chậm và nhìn vào từng gương mặt, cả nhà sẽ thấy trong năm trăm khuôn mặt ấy có đủ mọi trạng thái mà một đời người có thể trải qua: vui, buồn, trầm tư, tĩnh lặng, hoan hỷ.
Tháp chuông ba tầng hình bát giác là điểm dừng tiếp theo. Du lịch Ninh Bình ghi tháp treo chuông đồng nặng ba mươi sáu tấn và phía dưới đặt trống đồng nặng bảy mươi tấn. Đây là hai nhạc cụ theo nghĩa nghi lễ Phật giáo, nhưng quy mô của chúng cho thấy một điều: khu chùa này được xây với tâm thế rất lớn.
Gần đó là Bảo Tháp mười ba tầng, nơi lưu giữ xá lợi Phật được cung nghinh từ Ấn Độ và Miến Điện về thờ phụng. Đứng trước tháp, cả nhà cảm nhận một sợi dây vô hình nối ngôi chùa này với những vùng đất Phật giáo xa xôi từ hàng nghìn năm trước.
Tại điện Pháp Chủ, điểm nhấn là tượng Phật Thích Ca Mâu Ni bằng đồng dát vàng, cao mười mét và nặng một trăm tấn theo Du lịch Ninh Bình. Đứng trước pho tượng vàng rực ấy, con số bỗng trở nên nhỏ bé; cái còn lại là sự tĩnh tại và lòng thành kính dâng lên trong mỗi người.
Điện Tam Thế ở vị trí cao nhất trong trục chùa mới. Du lịch Ninh Bình cho biết điện thờ ba pho tượng Tam Thế Phật, tượng trưng cho quá khứ, hiện tại và tương lai. Mỗi tượng cao bảy phẩy hai mét, nặng năm mươi tấn. Từ điện Tam Thế, cả nhà có thể nhìn lại toàn cảnh tuyến chùa mới trải xuống phía dưới, cảm nhận cách bố cục mở dần theo chiều đi lên.
Nếu sức khỏe cho phép, cả nhà nên leo lên chùa cổ. Qua hơn ba trăm bậc đá trên núi Đính là một không gian hoàn toàn khác. Không có quy mô lớn lao, không có những con số tấn và mét. Ở đây chỉ có Hang Sáng thờ Phật và thần Cao Sơn, Động Tối thờ Mẫu và Tiên, Giếng Ngọc và đền thờ Thiền sư Nguyễn Minh Không. VOV5 ghi phía trên cửa Hang Sáng có bốn chữ Minh Đỉnh Danh Lam khắc trên đá, theo hướng dẫn viên tại chỗ là do vua Lê Thánh Tông ban tặng, nghĩa là lưu danh thơm cảnh đẹp. Đây là lớp thời gian lâu đời hơn nhiều so với khu chùa mới bên dưới, và có lẽ chính vì vậy mà nó yên tĩnh và trầm mặc theo cách riêng.
Chùa Bái Đính nằm trong vùng đệm của Quần thể danh thắng Tràng An, di sản thế giới UNESCO. Chung quanh là nền đá vôi karst, những ngọn núi, hang động, rừng và sông nước. Chùa, núi và đá cùng nhau làm nên một không gian văn hóa rất riêng của Ninh Bình.
Khi cả nhà đứng trên cao, gió núi thổi qua, tiếng chuông đồng ngân dài trong thung lũng đá, dưới chân là tuyến chùa mới trải xuống và phía sau là ngọn núi cổ trầm mặc. Đó là khoảnh khắc cả nhà hiểu vì sao người xưa chọn nơi này để bái vọng trời đất, Phật thánh ở trên cao. Một bên là quy mô lớn lao mới dựng, một bên là sự tĩnh lặng nghìn năm. Cả hai cùng đứng đó, chờ cả nhà tới và lặng người nhìn.