Chùa Chuông, Phố Hiến
Tiếng chuông là thứ người ta nhớ đầu tiên khi nghĩ đến ngôi chùa này. Tên chữ của chùa là Kim Chung tự, và dân gian truyền rằng cái tên ấy gắn với câu chuyện về một quả chuông vàng từng trôi theo dòng nước về vùng Nhân Dục, nơi ngôi chùa tọa lạc. Đó là truyền thuyết, một cách người xưa gửi gắm tình cảm với chốn thiêng qua hình ảnh của chuông vàng và dòng chảy.
Nhưng thứ còn lại đến hôm nay không chỉ là truyền thuyết. Chùa có chuông đồng thật, khánh đá thật, bia đá thật, và một không gian kiến trúc cổ còn nguyên vẹn hơn ba trăm năm. Đó mới là điều khiến cả nhà nên một lần ghé thăm.
Chùa Chuông, tên chữ Kim Chung tự, là một di tích kiến trúc - nghệ thuật cấp quốc gia, được Bộ Văn hóa - Thông tin và Thể thao công nhận từ ngày hai mươi mốt tháng Giêng năm một nghìn chín trăm chín mươi hai. Chùa là một trong mười sáu di tích thành phần của Khu di tích quốc gia đặc biệt Phố Hiến. Theo Cục Di sản văn hóa, chùa được trùng tu vào năm Chính Hòa thứ hai mươi ba, tức năm một nghìn bảy trăm lẻ hai, và năm Vĩnh Thịnh thứ bảy, tức năm một nghìn bảy trăm mười một.
Khi bước qua Tam quan, cả nhà sẽ thấy ngay phía trước là cầu đá xanh ba nhịp bắc qua ao. Theo nguồn Du lịch Hưng Yên, ao này được gọi là ao "mắt rồng" và cây cầu đã được xây dựng từ năm một nghìn bảy trăm lẻ hai. Cây cầu đá qua ao không chỉ là lối đi vào chùa. Nó cũng là một ranh giới biểu tượng giữa thế giới bên ngoài và không gian thiêng.
Từ cây cầu, đường lát đá xanh dẫn thẳng vào tiền đường. Người ta gọi lối này là "Nhất chính đạo", một cách diễn giải mang màu sắc Phật giáo về con đường hướng thiện.
Đến trước tiền đường, cả nhà sẽ thấy bố cục kiến trúc của chùa theo kiểu "Nội công ngoại quốc" liên hoàn và "Tứ thủy quy đường". Đây là hai cách mô tả kiến trúc của cùng một không gian. "Nội công ngoại quốc" có nghĩa là nhìn từ trên xuống, các công trình nối nhau theo hình chữ Công bên trong và chữ Quốc bên ngoài. "Tứ thủy quy đường" có nghĩa là mái dốc bốn phía đổ nước vào sân giữa, tạo nên hình thức kiến trúc đặc trưng của nhiều chùa cổ vùng đồng bằng Bắc Bộ.
Cả nhà quan sát từ sân nhìn vào tiền đường rồi tiếp tục nhìn ra thượng điện, hành lang, gác chuông, gác khánh, nhà Tổ và nhà Mẫu. Đây là trục chính theo chiều dọc của chùa, và khi đứng trước tiền đường nhìn vào, cả nhà có thể cảm nhận sự đăng đối cân xứng của một không gian thờ tự được quy hoạch cẩn thận.
Hai dãy hành lang hai bên sân chùa là nơi để ý nhất về mặt mỹ thuật. Ở đây có hệ tượng Thập Bát La Hán, Thập Điện Diêm Vương, Tứ Trấn và Bát Bộ Kim Cương. Cả nhà hãy quan sát chậm. Mỗi tượng có nét mặt, dáng ngồi và cử chỉ khác nhau. Người thợ xưa đã dành nhiều công sức và kỹ thuật để tạo nên sự đa dạng đó. Đây là nơi nghệ thuật tạo tác, tín ngưỡng và câu chuyện cùng gặp nhau trong một không gian hành lang nhỏ.
Trong khu hiện vật của chùa, nổi bật nhất là bia "Kim Chung tự thạch bi ký". Báo Nhân Dân mô tả bia này được dựng năm Vĩnh Thịnh thứ bảy, tức năm một nghìn bảy trăm mười một, có hai mặt khắc chữ Hán xen ký tự Nôm. Đây không chỉ là hiện vật, mà còn là tư liệu giúp người sau hiểu về Phố Hiến và ngôi chùa trong thời kỳ thương cảng phát triển. Cùng với bia là các cây hương đá, chuông đồng và khánh đá, mỗi thứ mang theo dấu vết của mấy trăm năm người đến thắp hương và cầu nguyện.
Chùa Chuông là một trong những di tích tiêu biểu nhất của Phố Hiến. Đến đây, cả nhà không chỉ thấy một ngôi chùa, mà thấy một trang ký ức của thương cảng ngày xưa, khi người ta vừa buôn bán vừa tu học, và để lại cả hai thứ đó cho thế hệ sau.
---