Khu lăng mộ và đền thờ các vị vua triều Trần
Một nghìn năm trước, vùng đất ở tả ngạn sông Hồng này còn có tên là Tinh Cương. Rồi thời Trần, đổi thành Thái Đường. Và tại đây, những người họ Trần đã xây dựng nền tảng để từ những hộ dân vùng châu thổ, vươn lên nắm quyền bính của cả một triều đại.
Khu lăng mộ và đền thờ các vị vua triều Trần, thường được gọi là Đền Trần Thái Bình, nay thuộc thôn Tam Đường, xã Long Hưng, tỉnh Hưng Yên. Địa danh cũ là thôn Tam Đường, xã Tiến Đức, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình. Ngày ba mươi mốt tháng mười hai năm hai nghìn không trăm mười bốn, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số hai nghìn bốn trăm linh tám xếp hạng đây là Di tích quốc gia đặc biệt.
Theo Báo Điện tử Chính phủ, đây là nơi phát tích, dựng nghiệp của vương triều Trần, là nơi triều đình xây dựng hành cung Lỗ Giang, xây cất mộ phần, khởi dựng sơn lăng Thái miếu để thờ tự tổ tiên, các vua, hoàng hậu đầu triều và công thần khai quốc.
Theo cổng du lịch Hưng Yên, từ đời Trần Hấp, dòng họ Trần đã định cư và gắn bó với vùng Thái Đường này. Khi Trần Lý trưởng thành thì chuyển về Hải Ấp, nay thuộc xã Long Hưng. Chính nền tảng kinh tế và xã hội được tích lũy tại vùng đất này đã giúp họ Trần từng bước tiến thân vào vũ đài chính trị cuối thời Lý, dẫn đến việc thành lập triều Trần năm một nghìn hai trăm hai mươi lăm.
Khi vương triều đã lập, nhà Trần không quên đất phát tích. Vùng Thái Đường trở thành Thái Đường lăng sau khi Thái Thượng hoàng Trần Thừa băng hà. Đây là nơi an táng các vị vua đầu triều: Trần Thừa ở Thọ Lăng, Trần Thái Tông ở Chiêu Lăng, Trần Thánh Tông ở Dụ Lăng và Trần Nhân Tông ở Đức Lăng.
Khu lăng mộ ngày nay còn ba phần mộ chính. Phần Đa là Chiêu Lăng của vua Trần Thái Tông, vị vua đầu tiên của triều Trần. Phần Trung là Dụ Lăng của vua Trần Thánh Tông. Phần Bụt là Đức Lăng của vua Trần Nhân Tông, vị vua sau này xuất gia thành Phật hoàng Trúc Lâm. Ba cái tên Phần Đa, Phần Trung và Phần Bụt là tên gọi dân gian lưu truyền trong vùng, được cổng du lịch Hưng Yên ghi lại.
Khu đền thờ có ba công trình chính xếp thành một trục, đều quay hướng Nam về phía khu lăng mộ.
Đền Vua ở vị trí trung tâm, thờ ba vua đầu triều Trần là Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông và Trần Nhân Tông; phối thờ Thượng hoàng Trần Thừa, các bậc tổ tiên họ Trần, Trần Thủ Độ là người đặt nền móng cho sự thành lập nhà Trần, và Trần Thị Dung, hoàng hậu cuối triều Lý, người đã đóng vai trò quan trọng trong cuộc chuyển giao quyền lực.
Đền Thánh ở phía Đông, bên tả đền Vua, thờ Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn, người lãnh đạo quân dân Đại Việt trong ba lần kháng chiến chống Nguyên Mông thế kỷ mười ba. Cùng thờ phu nhân Nguyên Từ Quốc Mẫu và hai người con gái là Quyên Thanh Quận chúa và Đại Hoàng Công chúa theo mô tả của cổng du lịch Hưng Yên.
Đền Mẫu ở phía Tây, bên hữu đền Vua, thờ các vị quốc mẫu và công chúa đầu triều Trần. Trong khuôn viên đền Mẫu có giếng ngọc, bình phong, sân tế và các hạng mục thờ tự.
Lễ hội truyền thống diễn ra từ ngày mười ba đến ngày mười sáu tháng Giêng. Lễ hội đền Trần Thái Bình đã được ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số hai trăm ba mươi mốt ngày hai mươi bảy tháng một năm hai nghìn không trăm mười bốn.
Đứng giữa khu đền thờ và nhìn về khu lăng mộ, cả nhà đang ở trung tâm của câu chuyện về một vương triều biết trân trọng nơi mình đến từ. Triều Trần cai trị một trăm bảy mươi lăm năm, ba lần đánh lui quân Nguyên Mông. Và nơi các vị vua ấy chọn để an nghỉ là mảnh đất nhỏ bên dòng sông Hồng, nơi dòng họ đã bắt đầu từ những ngày bình thường nhất.