Đền Tiên La
Trên gò Kim Quy ở xã Tiên La, tỉnh Hưng Yên, có một ngôi đền thờ một người phụ nữ. Người phụ nữ đó không phải hoàng hậu, không phải công chúa. Theo cổng du lịch Hưng Yên, bà là Bát Nạn Tướng Quân Vũ Thị Thục, một nữ danh tướng trong khởi nghĩa Hai Bà Trưng.
Đền Tiên La là di tích lịch sử văn hóa quốc gia, được công nhận theo quyết định của Bộ Văn hóa từ năm một nghìn chín trăm tám mươi sáu. Đây là một trong những ngôi đền thờ nữ tướng thời Hai Bà Trưng được cộng đồng địa phương gìn giữ liên tục qua nhiều thế kỷ.
Cổng du lịch Hưng Yên ghi bà sinh năm mười bảy, mất năm bốn mươi ba, có công đánh Tô Định và được phong tước hiệu "Đông Nhung Đại Tướng Quân". Nơi khác gọi bà là Bát Nàn hoặc Bát Não, nhưng tên chính xác theo nguồn cổng du lịch chính thức là Bát Nạn Tướng Quân.
Về câu chuyện cuộc đời bà, Báo Thái Bình đã thuật lại truyền thuyết địa phương như sau. Thục Nương từng bị Thái thú Tô Định ép gả, cha và người chồng chưa cưới bị sát hại. Bà vượt về vùng Đa Cương, chiêu tập binh mã và dựng cờ "Bát Nạn tướng quân". Khi Hai Bà Trưng phất cờ khởi nghĩa, bà đem quân vùng Đa Cương theo về hợp sức. Cả nhà hãy nghe câu chuyện này như nghe truyền thuyết và ký ức lịch sử địa phương. Cuộc đời một nữ tướng từ đầu thế kỷ thứ nhất không ai chép thành sử sách đầy đủ, nhưng chính ký ức cộng đồng đã gìn giữ tên bà qua từng thế hệ.
Cũng theo truyền thuyết được Báo Thái Bình thuật lại, trong vòng vây của quân Đông Hán, bà và quân sĩ đã chiến đấu suốt ba mươi chín ngày đêm và hy sinh tại gò Kim Quy. Nơi đó bây giờ chính là nơi ngôi đền tọa lạc.
Khu đền có kiến trúc theo kiểu "Tiền nhất, Hậu đinh". Đây là bố cục truyền thống với tiền tế có dạng chữ Nhất và hậu điện có dạng chữ Đinh. Theo cổng du lịch Hưng Yên, cấu trúc gồm ba tòa chính là Đại Bái, Trung tế và Hậu cung. Trước khi vào khu thờ chính, khách đi qua Tam quan nội, Lầu Cô và Lầu Cậu.
Khu đền rộng khoảng từ năm nghìn đến sáu nghìn mét vuông theo cổng du lịch Hưng Yên, xây dựng từ thời Lê và được dựng lại bằng đá thời Nguyễn theo Báo Thái Bình. Đây là một không gian tín ngưỡng và tưởng niệm, nơi cộng đồng địa phương lưu giữ ký ức về nữ tướng qua kiến trúc, nghi lễ và lễ hội.
Lễ hội Tiên La là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Theo quyết định của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch năm hai nghìn không trăm mười sáu, lễ hội được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Trong năm có nhiều thời điểm lễ: ngày mười tháng Ba âm lịch là lễ cáo yết khai hội và rước nước từ sông Luộc, ngày mười bảy tháng Ba âm lịch là chính hội, ngày mười lăm tháng Tám âm lịch là đại lễ sinh nhật và ngày mười tháng Mười Một âm lịch là lễ kỷ niệm ngày dấy binh khởi nghĩa.
Trong các dịp lễ hội, không gian đền sẽ có rước kiệu, rước nước, tế lễ và nhiều trò chơi dân gian. Lễ rước nước đặc biệt thu hút vì đoàn rước từ Đền Tiên La ra sông Luộc lấy nước về chum, tái hiện nghi lễ tâm linh gắn với nước trong tín ngưỡng dân gian.
Khi thăm một ngôi đền thờ nữ tướng, điều đọng lại không chỉ là câu chuyện chiến trận. Mà là hình ảnh của một người đã chọn chiến đấu thay vì khuất phục, và được cộng đồng nhớ đến suốt gần hai nghìn năm sau.
---