Khu di tích Đền A Sào
Hào khí Đông A, hai từ gắn với triều Trần trong sử Việt, không chỉ là khái niệm trừu tượng. Đền A Sào là một trong những nơi mà hào khí ấy có địa chỉ cụ thể, có bến sông, có bờ đất, có ngôi đền trầm mặc giữa vùng đồng bằng sông Hóa.
Cả nhà đang ở Khu di tích Đền A Sào, thuộc xã A Sào, tỉnh Hưng Yên. Trước khi tỉnh Hưng Yên được sắp xếp mở rộng, khu vực này thuộc xã An Thái, huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình. Vì vậy, trong các tài liệu cũ, cả nhà có thể thấy cả hai cách gọi.
Di tích gắn với Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, một trong những vị tướng lớn nhất trong lịch sử kháng chiến chống ngoại xâm của người Việt. Cổng du lịch Hưng Yên giới thiệu A Sào là trung tâm của Hương A Cảo xưa, cạnh sông Hóa, từng là thái ấp của An Sinh Vương Trần Liễu, thân phụ của Trần Quốc Tuấn. Khi còn trẻ, Trần Quốc Tuấn đã về A Sào lập đồn binh và kho dự trữ lương thảo, biến vùng đất này thành một vị trí quan trọng trong hệ thống phòng thủ và hậu cần thời Trần.
Khu di tích gồm ba điểm chính: đền A Sào, đình A Sào và bến Tượng. Theo Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật, đền A Sào là nơi nhân dân tổ chức tế lễ truyền thống, đình A Sào là không gian thờ tự Quốc Công Tiết chế Trần Hưng Đạo. Đền còn được gọi là Đệ nhị sinh từ hay A Sào linh miếu. Tên gọi sinh từ mang ý nghĩa đặc biệt: trong tâm thức dân gian, đây là nơi nhân dân dựng đền thờ vị anh hùng ngay khi ông còn tại thế.
Điểm kể chuyện mạnh nhất của A Sào là bến Tượng. Báo Nhân Dân và Cổng du lịch Hưng Yên đều ghi nhận truyền tích voi chiến của Trần Hưng Đạo bị sa lầy ở bến sông Hóa trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần thứ ba, năm một nghìn hai trăm tám mươi tám. Truyền tích kể rằng trước tình thế phải tiếp tục hành quân, vị chủ tướng đã để lại lời thề quyết tử. Đây là truyền tích lịch sử được ghi nhận trong các nguồn chính thống, lưu giữ tinh thần của một thời chiến trận. Sức gợi của bến Tượng đối với cộng đồng địa phương và người hành hương là hoàn toàn có thật: đây là nơi người ta đến để tưởng nhớ tinh thần đặt vận nước lên trên tình riêng.
Báo Nhân Dân năm hai nghìn không trăm mười hai ghi trong khuôn viên đền có hồ Tắm Tượng, gò Đống Yên và trại binh, những dấu tích gợi lại hình ảnh một căn cứ quân sự thời Trần còn vương vấn trên mặt đất. Năm hai nghìn không trăm mười sáu, khu Phủ Đệ được khánh thành nhân dịp lễ hội được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, mở rộng thêm không gian tưởng niệm vị Đại Vương.
Lễ hội Đền A Sào đã được ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Theo Cổng du lịch Hưng Yên, lễ hội tổ chức vào ngày hai mươi tháng tám và ngày mồng mười tháng hai âm lịch. Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật ghi hai mùa lễ hội gắn với giỗ Đức Thánh Trần và lễ mừng chiến thắng. Trong mùa lễ hội, các trò chơi dân gian như pháo đất, đấu vật, cờ tướng hay bơi chải được tổ chức tùy năm, tiếng trống và tiếng reo vang lên bên bờ sông Hóa đúng nơi mà hơn bảy trăm năm trước voi chiến đã lội qua.
Nhiều trường học trong vùng đã chọn A Sào làm điểm trải nghiệm lịch sử cho học sinh, theo ghi nhận của Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật. Khu di tích không chỉ phục vụ khách hành hương hay du lịch, mà còn là không gian giáo dục lịch sử sống động, nơi thế hệ sau đứng trên chính mảnh đất mà cha ông từng đặt nền cho cuộc kháng chiến.
Đứng ở bến Tượng hôm nay, nhìn ra mặt sông Hóa phẳng lặng, cả nhà có thể cảm nhận điều mà không cuốn sử nào chép được trọn vẹn: cái nặng trĩu của một quyết định sinh tử, và cái nhẹ tênh của một lời thề đã được lịch sử trả lời.