Khu lưu niệm Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh
Có những người sinh ra trong hoàn cảnh bình thường nhất nhưng lại trải qua những thử thách phi thường nhất của lịch sử. Nguyễn Văn Linh là một người như vậy.
Chúng ta đang ở Khu lưu niệm Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh tại Hưng Yên, xây dựng ngay trên khu đất xưa của gia đình ông tại quê hương. Khu được khánh thành ngày mười bảy tháng chín năm hai nghìn không trăm linh bốn, sau đó được nâng cấp, tu bổ thêm vào năm hai nghìn không trăm mười lăm. Toàn khu rộng bốn nghìn sáu trăm tám mươi lăm mét vuông.
Trước khi bước vào nhà tưởng niệm, cả nhà hãy để ý đến kiến trúc. Nhà tưởng niệm năm gian, mái gỗ lim, cửa theo kiểu thượng song hạ bản. Đây là phong cách nhà thờ truyền thống đồng bằng Bắc Bộ, không phải kiến trúc hiện đại hoành tráng, mà là hình thức gần gũi với ngôi nhà làng. Điều đó có chủ ý: nơi này được xây để gợi nhớ về một con người từ làng quê, dù sau này đóng vai trò lớn trong lịch sử cả nước.
Vào bên trong, gian giữa đặt ban thờ. Trên bàn thờ có pho tượng đồng của đồng chí Nguyễn Văn Linh, do Thành ủy, Hội đồng nhân dân và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh dâng tặng. Một tặng phẩm từ thành phố mang tên Hồ Chí Minh, nơi ông gắn bó phần lớn cuộc đời hoạt động cách mạng, về đặt ở quê nhà Hưng Yên.
Nhà trưng bày lưu niệm sắp xếp kỷ vật theo trục thời gian, từ tuổi thơ ở Hưng Yên, qua những năm tù đày, những năm hoạt động ở miền Nam, đến giai đoạn giữ chức Tổng Bí thư. Cách bày này giúp cả nhà hiểu một cuộc đời không phải qua một khoảnh khắc, mà qua cả một hành trình dài.
Để hiểu hành trình đó, cả nhà cần biết mấy mốc quan trọng. Nguyễn Văn Linh tên thật là Nguyễn Văn Cúc, sinh ngày một tháng bảy năm một nghìn chín trăm mười lăm, ngay tại Hưng Yên. Năm một nghìn chín trăm hai mươi chín, khi ông mới mười bốn tuổi, ông đã tham gia Học sinh đoàn, đã có ý thức chính trị từ rất sớm. Năm một nghìn chín trăm ba mươi, mới mười lăm tuổi, ông bị thực dân Pháp bắt, bị kết án tù chung thân và đày ra Côn Đảo. Năm một nghìn chín trăm ba mươi sáu, ông được trả tự do và chính thức được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương.
Đó là những năm tháng của người hoạt động bí mật, liên tục vào tù ra tội, liên tục chuyển địa bàn trong hoàn cảnh cực kỳ nguy hiểm.
Giai đoạn quan trọng nhất trong sự nghiệp của ông là từ tháng mười hai năm một nghìn chín trăm tám mươi sáu đến tháng sáu năm một nghìn chín trăm chín mươi mốt, khi ông giữ chức Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Đại hội thứ sáu năm một nghìn chín trăm tám mươi sáu, dưới sự lãnh đạo của ông, đã quyết định đường lối Đổi mới, mở ra một trang mới cho đất nước.
Một dấu ấn rất đặc trưng của ông là chuyên mục "Những việc cần làm ngay", ký bút danh N.V.L., xuất hiện lần đầu trên Báo Nhân Dân ngày hai mươi lăm tháng năm năm một nghìn chín trăm tám mươi bảy. Loạt bài ngắn, trực tiếp, không vòng vo, gắn với tinh thần nhìn thẳng vào sự thật và đấu tranh với tiêu cực. Người đọc khi ấy không biết N.V.L. là ai, chỉ thấy đây là giọng nói dám nói thẳng, điều hiếm có trong hoàn cảnh đó.
Khu lưu niệm được xếp hạng Di tích lịch sử quốc gia theo Quyết định số ba nghìn ba trăm bảy mươi lăm của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ngày sáu tháng chín năm hai nghìn không trăm mười bảy.
Với người Hưng Yên, nơi này không chỉ là một điểm thăm viếng lịch sử. Trường Trung học cơ sở Nguyễn Văn Linh coi hoạt động trải nghiệm tại Khu lưu niệm là hoạt động thường xuyên, nơi mỗi thế hệ học sinh đều được đến để hiểu về quê hương mình và về người đã sinh ra từ vùng đất này.
Cả nhà ơi, câu chuyện ở đây không chỉ là câu chuyện về một Tổng Bí thư. Đây là câu chuyện về một người bình thường từ làng Yên Phú, Hưng Yên, bị bắt và đày đi từ năm mười lăm tuổi, rồi bước ra khỏi tù và tiếp tục con đường của mình, đến tận năm bảy mươi mốt tuổi mới bước xuống khỏi vị trí cao nhất trong Đảng. Bảy mươi mốt tuổi, và cả đời trước đó đã làm gì đó rất lớn.