Chùa Đất Sét
Năm một nghìn chín trăm hai mươi tám, một thanh niên mười chín tuổi tên Ngô Kim Tòng mắc bệnh nặng. Theo truyền thống gia đình tu Phật, ông tin rằng đức tin đã giúp ông vượt qua bạo bệnh. Và ông phát nguyện, cả đời sẽ cống hiến cho Phật pháp theo cách của mình.
Cách của Ngô Kim Tòng là nặn tượng.
Không phải một hoặc vài pho tượng, mà là gần hai nghìn tượng trong suốt bốn mươi hai năm liên tục, từ năm một nghìn chín trăm hai mươi tám đến khi ông qua đời năm một nghìn chín trăm bảy mươi ở tuổi sáu mươi mốt. Một mình. Không có thợ phụ. Không học trường mỹ thuật chính quy. Chỉ có đất sét, bột nhang, nhựa cao su và sơn mài, và bốn mươi hai năm kiên trì.
Đó là câu chuyện của Chùa Đất Sét, tên chính thức là Bửu Sơn Tự, ngôi chùa tu tại gia của dòng họ Ngô ở Sóc Trăng.
Ngôi chùa vốn được lập từ đầu thế kỷ mười chín bởi ông Ngô Kim Tây, cụ tổ dòng họ, để tu tại gia và thờ Phật. Qua nhiều đời, chùa được truyền trong dòng họ. Đến đời Ngô Kim Tòng, nó trở thành điều gì đó hoàn toàn khác, một bộ sưu tập nghệ thuật tôn giáo khổng lồ không có nơi nào ở Việt Nam có thể sánh được.
Khi cả nhà bước vào bên trong, hãy chuẩn bị cho một trải nghiệm giống như bước vào bảo tàng đất sét. Tượng phủ kín tường, cột, trần và mọi bề mặt, Phật, Tiên, Thánh, Thần, rồng, lân, quy, phụng và vô số sinh vật siêu nhiên khác. Gần hai nghìn tượng trong một không gian chỉ khoảng bốn trăm mét vuông. Mỗi tượng là sản phẩm của những ngày tháng nặn, phơi khô, rồi phủ sơn mài và dầu bóng.
Bí quyết của Ngô Kim Tòng là công thức vật liệu đặc biệt. Đất sét địa phương là nền. Bột nhang trộn vào tăng độ kết dính và thêm yếu tố thiêng. Nhựa cây cao su, loại cây đặc trưng Tây Nam Bộ thời Pháp thuộc, chống nứt khi khô. Và sơn mài, kỹ thuật truyền thống Việt dùng nhựa cây sơn ta, phủ lớp ngoài chống ẩm và tạo bóng. Tượng cũ nhất đến nay gần một trăm năm tuổi mà vẫn còn nguyên vẹn.
Điểm ấn tượng thứ hai là tháp đa bảo mười ba tầng, tháp gỗ phủ tượng đất sét, với hàng trăm tượng Phật nhỏ xếp từng tầng. Mười ba tầng tượng trưng cho mười ba cõi trong Phật giáo Đại thừa.
Và điểm ấn tượng thứ ba, và có lẽ là nổi tiếng nhất, là tám cây nến khổng lồ. Năm một nghìn chín trăm bốn mươi, Ngô Kim Tòng cho đúc tám cây nến từ sáp ong nguyên chất. Sáu cây lớn, mỗi cây nặng hai trăm kilogram, cao hai mét sáu, rộng một mét, to bằng cái cột nhà. Hai cây nhỏ hơn, mỗi cây một trăm kilogram. Tổng cộng một phẩy bốn tấn nến.
Truyền thống gia đình họ Ngô là giữ hai cây nến lớn nhất luôn cháy liên tục từ khi Ngô Kim Tòng qua đời năm một nghìn chín trăm bảy mươi. Không phải cùng một ngọn lửa từ đó đến nay, thực tế là sáp được thay định kỳ và lửa được chuyển từ nến cũ sang nến mới. Ngọn lửa đó tượng trưng cho "trí tuệ Phật không bao giờ tắt" và cho cuộc đời cống hiến của Ngô Kim Tòng, tinh thần đó được truyền đời trong dòng họ.
Chùa Đất Sét được công nhận là di tích lịch sử cấp Tỉnh vào ngày mười tháng mười hai năm hai nghìn mười, khác với Chùa Khléang và Chùa Dơi là Di tích Quốc gia. Nhưng câu chuyện của Ngô Kim Tòng, một người bình thường, bốn mươi hai năm, gần hai nghìn tượng, một lời nguyện, là câu chuyện không cần danh hiệu nào để trở nên đáng nhớ.