Khu Bảo tồn Thiên nhiên Lung Ngọc Hoàng
Người xưa gọi vùng đất này là Lung Ông Trời. Nghĩa là đầm lầy thuộc về Ông Trời, không thuộc về ai cả.
Cái tên ấy nghe thì giản dị, nhưng mỗi chữ trong đó đều chở theo một mảnh đất. Lung trong tiếng Nam Bộ là vùng đất trũng ngập nước, anh em với bưng, búng, trấp, nhưng thường ngập sâu hơn và có nước quanh năm. Ngọc Hoàng là vị thần tối cao trong tín ngưỡng dân gian phương Đông, Ông Trời mà người Việt vẫn gọi. Truyền miệng địa phương kể rằng vùng đất hoang dã và giàu sản vật đến mức chỉ Trời mới sở hữu được. Cá khổng lồ, rắn lớn, rái cá đầy đầm. Người thường không dám bén mảng.
Bây giờ, vùng đất đó là Khu Bảo tồn Thiên nhiên Lung Ngọc Hoàng, rộng hai nghìn tám trăm lẻ năm héc ta, một trong những khu bảo tồn đất ngập nước quan trọng bậc nhất đồng bằng sông Cửu Long.
Trước năm một nghìn chín trăm bảy mươi lăm, đây là vùng rừng tràm hoang dã, kho cá và kho rắn của vùng Tây sông Hậu. Sau năm một nghìn chín trăm bảy mươi lăm, vùng đất này chuyển thành Lâm trường Phương Ninh, khai thác tràm và thủy sản. Năm một nghìn chín trăm chín mươi chín, cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt bay ngang qua và nhận ra giá trị sinh thái rất lớn của vùng đất này. Khi ấy ông đã thôi giữ chức Thủ tướng. Một năm sau, ông về tận nơi thăm vùng đầm lầy ấy. Ông căn dặn tỉnh phải lập khu bảo tồn. Năm hai nghìn lẻ hai, Chính phủ ra quyết định thành lập Khu Bảo tồn Thiên nhiên đất ngập nước Lung Ngọc Hoàng. Ngày mười bốn tháng một năm ấy, Phó Thủ tướng Nguyễn Công Tạn đặt bút ký quyết định.
Đây là một trong những di sản chính sách của ông Võ Văn Kiệt, cùng với kênh Võ Văn Kiệt tháo phèn cho An Giang và nhiều quyết sách lớn về đồng bằng sông Cửu Long.
Khu bảo tồn chia làm ba phân khu. Phân khu Bảo vệ nghiêm ngặt rộng khoảng một nghìn héc ta là trái tim của khu bảo tồn, khách không được tự ý bước vào. Đây là nơi rái cá lông mũi, rùa nắp, rắn hổ mang và nhiều loài chim quý sinh sống. Phân khu Phục hồi sinh thái rộng hơn chín trăm héc ta đang khôi phục rừng tràm bị suy giảm. Phân khu Hành chính dịch vụ là nơi đón khách tham quan.
Toàn khu có hơn ba trăm ba mươi loài thực vật và hai trăm lẻ sáu loài động vật, nhiều loài có tên trong Sách Đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ của Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế.
Nhưng cá thể đáng chú ý nhất không phải là số liệu. Nó là một con cá sấu cụ thể.
Năm một nghìn chín trăm tám mươi lăm, kiểm lâm bàn giao về đây một con cá sấu nước ngọt nhỏ, lúc đó chỉ nặng khoảng ba mươi cân. Bốn mươi năm qua đi. Cái khu bảo tồn chưa tồn tại, rồi tồn tại, rồi phát triển. Còn con cá sấu đó vẫn ở đây. Ngày nay nó dài ba mét rưỡi và nặng hơn hai trăm cân. Khu bảo tồn nuôi ba con cá sấu nước ngọt trong chuồng, và con cá sấu già là một trong số đó.
Cá sấu nước ngọt, được Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế xếp vào loài Cực kỳ nguy cấp, gần như tuyệt chủng ngoài tự nhiên ở đồng bằng sông Cửu Long.
Khi đi xuồng máy vào sâu trong rừng tràm, cả nhà sẽ qua Lung Sen, đầm sen tự nhiên của khu bảo tồn. Vào mùa, những cây sen vươn lên khỏi mặt nước. Rồi qua Lung Trăn, theo truyền miệng địa phương là nơi xưa kia có trăn khổng lồ sống. Tên đất ghi lại câu chuyện đó. Ngày nay rừng tràm vẫn còn trăn, nhưng nhỏ hơn nhiều. Chuyện trăn khổng lồ là truyền thuyết dân gian, chưa có nghiên cứu khoa học nào xác nhận.
Buổi sáng, từ bảy đến chín giờ, là giờ vàng quan sát chim. Cò ốc, giang sen, cò lạo xám, hơn bảy mươi loài chim đã được ghi nhận.
Khu trải nghiệm nông dân tại phân khu hành chính dịch vụ cho phép cả nhà thử kéo vó và đặt lờ. Vó là tấm lưới buộc bốn góc vào tre, hạ xuống nước rồi kéo lên. Lờ là dụng cụ tre đan hình ống có cửa một chiều cho cá vào nhưng không ra được. Hai dụng cụ này là ký ức của nông dân đồng bằng sông Cửu Long, ngày càng ít người còn biết dùng.
Khu bảo tồn nằm ở xã Phương Bình, trước thuộc tỉnh Hậu Giang, nay thuộc Thành phố Cần Thơ. Cách trung tâm Cần Thơ khoảng năm mươi cây số về phía nam.
Lung Ngọc Hoàng nhỏ hơn Vườn Quốc gia U Minh Thượng và U Minh Hạ, nhưng nằm giữa đồng bằng, tạo hành lang đa dạng sinh học quan trọng cho cả vùng.
Buổi sáng sớm, khi sương còn phủ trên mặt đầm, tiếng chim cò vang lên từ rừng tràm. Con xuồng lướt qua Lung Sen, nơi sen vươn mình giữa lớp rong phủ dày mặt nước. Còn trong khu nuôi của mình, con cá sấu già đã sống ở đây bốn mươi năm vẫn nằm lặng yên, như vẫn còn ở thuở Lung Ông Trời chưa có tên trên bản đồ.