Chùa Kiến An Cung
Ở trung tâm Sa Đéc, trên đường Phan Bội Châu, có một ngôi đền mà cách nó được xây lên đã kể một câu chuyện dài hơn trăm năm về con người, quê hương và đức tin.
Kiến An Cung, người dân quen gọi là chùa Ông Quách, là một đền miếu của cộng đồng người Hoa gốc Phúc Kiến tại Sa Đéc. Theo Cổng Du lịch Đồng Tháp, công trình được xây dựng trong ba năm, từ năm một nghìn chín trăm hai mươi tư đến năm một nghìn chín trăm hai mươi bảy. Tài liệu nghiên cứu của Trường Đại học Đồng Tháp giải thích thêm: đầu thế kỷ hai mươi, cộng đồng người Hoa gốc Phúc Kiến ở Sa Đéc gắn với hoạt động mua bán lúa gạo. Khi kinh tế ổn định, họ cần một nơi để duy trì tín ngưỡng, gắn kết đồng hương và giữ bản sắc văn hóa trên vùng đất mới.
Tên "Kiến An Cung" mang lớp nghĩa kép. Tài liệu Đại học Đồng Tháp phân tích: "Kiến" là dựng lập, "An" là yên ổn, "Cung" là đền lớn. Nhưng "Kiến" còn gợi nhớ đến Phúc Kiến, quê gốc của những người lập nên di tích này. Vì vậy, đây vừa là "ngôi đền lớn tạo lập sự yên ổn", vừa là dấu vết ký ức quê hương của một cộng đồng xa xứ.
Ngày hai mươi bảy tháng tư năm một nghìn chín trăm chín mươi, Kiến An Cung được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia.
Khi đứng trước mặt tiền, điều thu hút ánh nhìn ngay lập tức là bộ mái. Cổng Du lịch Đồng Tháp mô tả mái ngói có ba lớp, được lợp theo dạng gợn sóng rồng. Các đầu mái cong vút lên, trên mỗi đầu sóng có hình những cung điện thu nhỏ. Nhìn vào công trình, cảm giác như nó đang chuyển động, vừa mạnh mẽ vừa thanh thoát. Hàng rào xi măng ở ngoài được tạo hình như những cọc tre xanh; cổng có hai kỳ lân đá. Những chi tiết này, theo Trung tâm Phát triển Du lịch Đồng Tháp, đều do bàn tay thợ thủ công từ Phúc Kiến chế tác.
Bước vào bên trong, cả nhà thấy bố cục theo hình chữ Công: Đông lang, Tây lang và khu chính điện. Một chi tiết kỹ thuật đáng chú ý là công trình không có kèo, các đòn tay ráp mộng chịu lực trên cột gỗ tròn. Cổng Du lịch Đồng Tháp ghi nhận đây là nét đặc trưng của kỹ thuật mộc truyền thống Phúc Kiến.
Sân lộ thiên bên trong chính điện có hai công năng: vừa dùng cho tế lễ, vừa lấy khí trời và thoát khói hương. Trung tâm Phát triển Du lịch Đồng Tháp giải thích: đây là cách kiến trúc tín ngưỡng truyền thống kết hợp giữa nghi lễ, khí hậu và sinh hoạt thực tế trong một không gian. Khói nhang bay lên, trời xanh nhìn vào, lễ vật đặt giữa ánh sáng tự nhiên. Đây không phải thiết kế ngẫu nhiên.
Chính điện thờ Quảng Trạch Tôn Vương, tức Ông Quách, nhân vật được thờ chính, gắn với che chở và bảo hộ. Hai bên là Thanh Thủy Tổ Sư và Bảo Sanh Đại Đế. Đông lang và Tây lang thờ thêm một số vị thần khác, trong đó có Quan Thánh Đế Quân. Trên vách hai gian bên là tranh tích cổ vẽ các tích từ Tây Du Ký và Tam Quốc Diễn Nghĩa, nơi không gian thờ tự hoà quyện cùng câu chuyện văn hóa.
Hằng năm, Kiến An Cung có hai lễ lớn vào ngày hai mươi hai tháng hai và ngày hai mươi hai tháng tám âm lịch, đây là ngày sinh và ngày thành đạo của Ông Quách theo giới thiệu của Trung tâm Phát triển Du lịch Đồng Tháp. Vào những ngày này, cộng đồng người Hoa và người dân địa phương tập trung khá đông.
Kiến An Cung không phải điểm tham quan ồn ào. Nó là nơi để đi chậm, nhìn kỹ và nhận ra rằng ngay trong lòng một thành phố nhỏ ở miền Tây, vẫn còn một góc rất riêng của người Phúc Kiến. Những người đã mang quê hương theo bằng cách dựng lên một ngôi đền, đặt tên cho nó bằng ký ức nơi chôn nhau cắt rốn và thờ phụng những vị thần đã cùng họ vượt biển.