Chùa Kim Liên
Đứng trên đê Âu Cơ nhìn vào, cả nhà sẽ thấy tam quan chùa Kim Liên nổi lên với mái chồng diêm nhiều tầng, đầu đao cong vút in bóng trên nền trời và mặt nước Hồ Tây phía sau. Ít ngôi chùa ở Hà Nội có cổng vào đặc sắc đến vậy.
Chùa tọa lạc tại thôn Nghi Tàm, phường Quảng An, quận Tây Hồ, một dải đất hẹp nằm giữa Hồ Tây và đê sông Hồng, từ lâu nổi tiếng với nghề trồng dâu và trồng hoa.
Theo truyền thuyết gắn với sử liệu địa phương, vào thời Lý Thần Tông, vua trị vì từ năm một nghìn một trăm hai mươi tám đến một nghìn một trăm ba mươi tám, công chúa Từ Hoa về vùng Nghi Tàm lập trại Tàm Tang, dạy người dân trồng dâu nuôi tằm. Sau khi công chúa mất, dân làng lập chùa thờ bà. Ngôi chùa trải qua nhiều triều đại, mang nhiều tên: Đại Bi thời Lê, Đồng Long thời Trần.
Cái tên Kim Liên xuất hiện vào khoảng năm một nghìn bảy trăm bảy mươi mốt. Theo tài liệu được Hội đồng Di sản văn hóa ghi nhận, chúa Trịnh Sâm cho đổi tên chùa thành Kim Liên, nghĩa là hoa sen vàng, gắn với hình ảnh Hồ Tây mênh mông bên cạnh. Tên đó còn đến hôm nay.
Điều khiến chùa Kim Liên được giới di sản chú ý là bố cục kiến trúc độc đáo. Báo Nhân Dân dẫn ý kiến chuyên gia cho biết chùa xây theo lối chữ Tam: ba nếp nhà chạy song song, mỗi nếp có mái chồng diêm hai tầng, đầu đao gỗ chạm hình rồng cách điệu, hoa sen và hổ phù. Ba nếp nhà liên kết qua tường gạch với cửa sổ tròn chạm hoa văn. Đây là một trong hai ngôi chùa ở miền Bắc còn giữ lối kiến trúc này; ngôi kia là chùa Tây Phương ở Thạch Thất.
Tam quan chùa là cổng nhiều tầng mái, kết hợp kiểu Tam sơn và hệ trụ biểu, vừa trang nghiêm vừa thanh thoát. Nhìn từ phía Hồ Tây lúc sáng sớm, khi ánh nắng chiếu xiên qua mái ngói và mặt nước hồ còn phẳng lặng, đây là khung cảnh hiếm nơi nào có được ở Hà Nội.
Trong khuôn viên, phatgiao.org.vn ghi nhận chùa lưu giữ tấm bia đá niên hiệu Thái Hòa năm thứ ba Ất Sửu, tức năm một nghìn bốn trăm bốn mươi lăm đời vua Lê Nhân Tông. Đây được đánh giá là bia đá cổ nhất còn lại ở Hà Nội. Chùa còn lưu giữ gần năm mươi pho tượng Phật có giá trị nghệ thuật và lịch sử.
Chùa Kim Liên được xếp hạng di tích lịch sử-kiến trúc cấp quốc gia năm một nghìn chín trăm sáu mươi hai. Năm hai nghìn không trăm mười sáu, Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia đề nghị xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt, cùng đợt với chùa Đậu, theo thông tin từ phatgiao.org.vn. Đây là cấp cao nhất trong hệ thống phân hạng di tích của Việt Nam.
Chùa Kim Liên là một trong những lý do để đi chậm hơn dọc tuyến ven Hồ Tây. Không phải vì nổi tiếng nhất, mà vì đây là nơi kiến trúc, lịch sử và cảnh quan hồ hòa vào nhau theo cách rất riêng. Buổi sáng sớm, khi sương còn loãng trên mặt nước và tiếng chuông chùa vừa dứt, đứng trước tam quan nhìn ra hồ, cả nhà sẽ hiểu vì sao mảnh đất nhỏ này đã giữ được tên mình qua hơn hai trăm năm.