Chùa Linh Ứng Bãi Bụt
Có một ngôi chùa mà cả nhà có thể nhìn thấy từ bãi biển Mỹ Khê, từ bến cảng Tiên Sa, từ bất cứ điểm nào trên vịnh Đà Nẵng trong ngày trời trong. Một pho tượng trắng cao ngất trên nền núi xanh, hướng ra biển Đông. Đó là tượng Quan Thế Âm Bồ Tát tại chùa Linh Ứng Bãi Bụt, trên bán đảo Sơn Trà.
Chúng ta đang đứng trước một trong những công trình Phật giáo đặc biệt nhất miền Trung Việt Nam. Khu chùa rộng khoảng hai mươi héc ta nằm trên sườn núi Sơn Trà, cách trung tâm Đà Nẵng khoảng mười cây số về phía đông bắc.
Trước khi bước vào, cả nhà cần biết một điều quan trọng. Đà Nẵng có ba ngôi chùa cùng mang tên Linh Ứng, người ta gọi đó là Tam Linh Ứng Tự. Chùa chúng ta đang đứng đây, Linh Ứng Bãi Bụt trên Sơn Trà, là ngôi chùa mới nhất và lớn nhất trong ba ngôi, với pho tượng Quan Âm cao sáu mươi bảy mét, cao nhất Việt Nam. Ngôi thứ hai là Linh Ứng Ngũ Hành Sơn, nằm trong động Huyền Không với tượng Quan Âm mười bảy mét. Ngôi thứ ba là Linh Ứng Bà Nà trên đỉnh Bà Nà, thờ tượng Phật Thích Ca hai mươi bảy mét, không phải Quan Âm. Ba ngôi chùa khác nhau hoàn toàn về vị trí, niên đại và tượng thờ.
Tại sao nơi này được gọi là Bãi Bụt? Từ "Bụt" trong tiếng Việt cổ chính là cách gọi đức Phật. Cả nhà vẫn nghe trong cổ tích "ông Bụt hiện ra", đó là lớp từ Việt thuần trước khi chữ Hán "Phật" du nhập rộng rãi. Theo truyền thuyết dân gian của ngư dân địa phương thời nhà Nguyễn, sau một cơn bão lớn, họ phát hiện một tượng Phật nhỏ trôi dạt vào bãi cát dưới chân bán đảo này. Tin đó là điềm lành, họ dựng một am thờ nhỏ để cầu bình an khi ra khơi. Từ đó vùng này mang tên Bãi Bụt, bãi có Phật. Đây là truyền thuyết dân gian, không phải sự kiện có ghi chép chính thống. Nhưng nó cho chúng ta thấy tầng lớp tâm linh Phật giáo ở vùng đất này đã có từ rất lâu.
Ngôi chùa chúng ta đang thấy hôm nay được Thượng tọa Thích Thiện Nguyện khai sơn, đặt viên đá đầu tiên vào ngày mười chín tháng sáu năm hai nghìn không trăm lẻ bốn âm lịch. Suốt sáu năm xây dựng liên tục, đến ngày ba mươi tháng bảy năm hai nghìn không trăm mười, đúng là ngày mười chín tháng sáu năm Canh Dần âm lịch, tức tròn sáu năm sau ngày khởi công, chùa được khánh thành. Một sự trùng hợp có chủ đích về ngày tháng, mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc.
Bây giờ cả nhà hãy bước theo con đường có hai hàng tượng La Hán đá hai bên. Có tất cả mười tám tượng, mỗi vị một biểu cảm và tư thế riêng biệt. Đây là mười tám vị La Hán theo truyền thống Phật giáo Bắc tông Việt Nam, khác với Phật giáo Nam tông thường thờ mười sáu hoặc năm trăm vị. Có vị La Hán Hàng Long cưỡi rồng, có vị La Hán Phục Hổ cưỡi hổ, có vị La Hán Cười, có vị ngắm trăng. Cả nhà thử tìm vị nào có biểu cảm gần giống mình nhất.
Sau khi qua hành lang La Hán, chúng ta vào chính điện. Ở trung tâm là tượng Phật Thích Ca Mâu Ni. Bên phải là Quan Thế Âm Bồ Tát, bên trái là Địa Tạng Vương Bồ Tát. Hai bên sân có bốn vị Thiên Vương, Tứ Đại Thiên Vương trấn giữ bốn phương đông tây nam bắc.
Và bây giờ, cả nhà hãy ngước nhìn lên. Pho Quan Thế Âm Bồ Tát cao sáu mươi bảy mét, tương đương một tòa nhà ba mươi tầng. Đường kính tòa sen bên dưới là ba mươi lăm mét. Trọng lượng ước tính khoảng hai trăm năm mươi tấn. Đây là tượng Quan Âm cao nhất Việt Nam tính đến nay. Hai điêu khắc gia là Thụy Lam và Châu Viết Thạnh đã thi công pho tượng này trong suốt sáu năm liên tục.
Nhìn kỹ hơn, Quan Âm hướng ra biển Đông. Một tay pho tượng cầm bình tịnh thủy, bình nước cam lồ ban phước. Tay kia kết ấn vô úy, ấn xua tan sợ hãi. Ngư dân Đà Nẵng tin rằng từ khi tượng được khánh thành năm hai nghìn không trăm mười, Quan Âm luôn dõi theo và che chở họ mỗi chuyến ra khơi. Đây là niềm tin tâm linh, không phải số liệu thống kê, nhưng nó nói lên tình cảm sâu sắc giữa người dân biển và đấng từ bi.
Có một điều thú vị về pho tượng này. Nhiều khách kể lại rằng dù họ di chuyển ở đâu trong khuôn viên chùa, đôi mắt Quan Âm vẫn có cảm giác như đang dõi theo. Đây thực ra là hiệu ứng quang học và tâm lý thường gặp với các tượng kích thước lớn, con người tự nhiên cảm thấy mình trong trường nhìn của một khuôn mặt lớn khi di chuyển. Không phải phép mầu, nhưng cũng đủ để tạo ra cảm giác bình yên kỳ lạ.
Cả nhà hãy bước vào lòng pho tượng khổng lồ này. Bên trong có mười hai tầng. Tầng trệt thờ Phật A Di Đà, Quan Thế Âm Bồ Tát và Địa Tạng Vương Bồ Tát. Từ tầng hai trở lên là mười hai hóa thân của Quan Thế Âm, mỗi tầng một dáng vẻ, một ý nghĩa. Lên cao, qua các ô cửa nhỏ, cả nhà sẽ thấy vịnh Đà Nẵng, biển Đông, bãi Mỹ Khê, Cầu Rồng trải ra phía xa.
Từ sân vọng cảnh bên ngoài tượng, khi trời trong, cả nhà nhìn thấy toàn cảnh bán đảo Sơn Trà, vịnh Đà Nẵng, và xa hơn là thành phố Đà Nẵng với những cây cầu bắc qua sông Hàn. Năm hai nghìn không trăm mười bảy, khi Đà Nẵng đăng cai Hội nghị thượng đỉnh APEC, chùa Linh Ứng Bãi Bụt đã được đưa vào chương trình tham quan của lãnh đạo các nền kinh tế lớn nhất thế giới. Đó là sự công nhận xứng đáng.
Một điều mà khách quốc tế đôi khi hỏi: thoạt nhìn từ xa, pho Quan Âm mặc váy dài trắng trông có vẻ giống tượng Đức Mẹ Maria. Đây là Bồ Tát Quan Thế Âm của Phật giáo, hoàn toàn khác với Đức Mẹ trong Công giáo. Dấu hiệu phân biệt rõ nhất là tay cầm bình tịnh thủy, biểu tượng đặc trưng của Quan Âm.
Và khi cả nhà đứng ở sân vọng cảnh phía sau tượng Quan Âm vào buổi sáng sớm, gió biển thổi lên từ vịnh Đà Nẵng, phía dưới là dải cát trắng Mỹ Khê, xa hơn là thành phố thức dậy với những cây cầu bắc qua sông Hàn, và trên đầu là khuôn mặt từ bi hướng ra biển khơi. Ngư dân đã nhìn lên pho tượng ấy từ ngoài khơi suốt bao nhiêu năm, như một ngọn đèn không bao giờ tắt trên núi. Đó là điều chùa Linh Ứng Bãi Bụt gửi lại cho bất kỳ ai một lần ghé thăm.