Chùa Monivongsa Bopharam – Chùa Khmer Nam Bộ tại Cà Mau
Giữa lòng thành phố Cà Mau, trên đường Đinh Tiên Hoàng, có một ngôi chùa mà khi bước vào, người ta cảm nhận ngay rằng mình đang đứng giữa một lát cắt văn hóa rất khác.
Chùa Monivongsa Bopharam là ngôi chùa Phật giáo Nam Tông của người Khmer tại Cà Mau. Chùa được xây dựng năm một nghìn chín trăm sáu mươi bốn, do Đại đức Thạch Kên đứng ra kêu gọi tăng tín đồ Phật tử đóng góp. Hơn sáu mươi năm đã qua, ngôi chùa vẫn là nơi sinh hoạt tôn giáo, tín ngưỡng của đồng bào Khmer và người dân trong tỉnh Cà Mau.
Điều đầu tiên cả nhà có thể nhận ra khi đứng trước chùa là cổng chính. Cổng quay về hướng đông, phía trên có hình ba ngọn tháp tượng trưng cho Tam giới hoặc Tam bảo. Hướng đông là hướng mà nhiều công trình Phật giáo Nam Tông Khmer thường chọn, gắn với triết lý về ánh sáng và con đường hành pháp. Hoa văn trên cổng rực rỡ, mang phong cách đặc trưng của kiến trúc Khmer Nam Bộ.
Bước qua cổng, khuôn viên chùa mở ra với các hàng cây bao quanh. Khuôn viên có chính điện, sala hay còn gọi là Phước Xá, nhà ở của sư sãi, tháp để cốt, am thờ và ao sen. Mỗi không gian trong bố cục này đều có chức năng riêng trong đời sống tôn giáo và cộng đồng của người Khmer.
Sala là nơi đáng dừng lại để hiểu thêm. Đây không phải chỉ là một phòng hội họp. Sala là nhà hội của sư sãi và tín đồ Phật giáo Khmer, nơi chuẩn bị trước khi lên chính điện hành lễ, có bàn thờ Phật, ghế ngồi và các họa tiết bích họa trên vách, trên trần. Đây là không gian kết nối giữa cuộc sống thường ngày và đời sống tâm linh.
Một phần đặc biệt của khuôn viên là khu tháp để cốt. Với người Khmer, chùa là nơi gửi gắm tro cốt khi mất, vì thế tháp cốt quanh chính điện không chỉ là chi tiết kiến trúc mà là phần ký ức gia đình, phần tâm linh sâu sắc nhất của cộng đồng.
Đời sống của chùa Monivongsa Bopharam không chỉ dừng ở những ngày thường. Chùa là nơi diễn ra nhiều lễ hội lớn của cộng đồng Khmer trong năm. Chôl Chnăm Thmây là Tết Khmer, thường vào khoảng tháng tư dương lịch. Sene Dolta là lễ báo hiếu, tri ân tổ tiên. Ok Om Bok là lễ cúng trăng, cảm ơn trời đất cho mùa màng. Và lễ Kathina, tức lễ dâng y cà sa cho chư tăng, diễn ra hằng năm trong khoảng từ ngày mười sáu tháng chín đến rằm tháng mười âm lịch, mỗi chùa tổ chức một lần trong năm. Lễ Kathina tại chùa Monivongsa Bopharam thường kéo dài hai ngày, có tụng kinh, rước quanh làng và chính điện, dâng hoa và y.
Với cộng đồng Khmer, chùa không chỉ là nơi lễ bái mà còn là không gian học chữ, học múa hát, sinh hoạt cộng đồng và truyền dạy giáo lý Phật giáo cho thế hệ trẻ. Chùa là nơi con em có thể vào tu học, học chữ Khmer và giáo lý.
Cà Mau có bảy chùa Phật giáo Nam Tông Khmer và mười salatel. Chùa Monivongsa Bopharam là ngôi chùa nằm ngay giữa trung tâm thành phố, gần gũi và dễ tiếp cận nhất trong số đó.
Chùa Monivongsa Bopharam nhắc cho chúng ta rằng Cà Mau không chỉ là rừng đước, đất Mũi và tàu không số. Đây còn là vùng đất của những nền văn hóa sống bên nhau, và ngôi chùa Khmer giữa lòng thành phố là một phần không thể thiếu của bức tranh đó.