Khu du lịch tâm linh Tam Chúc
Cả nhà vừa chèo thuyền qua hồ Tam Chúc và có thể đang tự hỏi: ngôi chùa này lớn đến mức nào, và vì sao nó lại ở đây?
Câu trả lời cho phần "vì sao" sẽ dẫn chúng ta đi ngược khá xa trong thời gian.
Theo thông tin từ VNAT, tại khu đất Ba Sao này từ xưa đã có một ngôi chùa cổ. Không gian núi đá vôi, hồ nước và rừng nguyên sinh của vùng Kim Bảng đã tạo nên địa linh cho việc thờ tự từ nhiều thế kỷ trước. Năm hai nghìn không trăm mười chín, khu du lịch Tam Chúc khánh thành giai đoạn đầu, xây dựng trên nền chùa cổ đó. Quy mô mở rộng so với bất cứ thứ gì người dân địa phương từng thấy.
Vùng lõi quy hoạch khoảng bốn nghìn héc-ta, theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ năm hai nghìn không trăm mười tám. Bốn nghìn héc-ta là diện tích bằng khoảng bốn mươi cây số vuông. Cả nhà thử hình dung: đây là một khu bảo tồn cảnh quan núi đá vôi, rừng, hồ và điểm tham quan tâm linh được quy hoạch trong một phạm vi rất lớn, không chỉ là một khuôn viên chùa thông thường.
Hành trình thường bắt đầu bằng một chuyến du thuyền qua mặt hồ Tam Chúc, còn gọi là hồ Lục Nhạc. Theo truyền thuyết địa phương, phía trước có sáu quả núi nhỏ ứng với tên Lục Nhạc, phía sau là dãy Thất Tinh, và cái tên Ba Sao của vùng đất gắn với ba ngôi sao trong dãy núi đó. Con thuyền lướt qua mặt nước, những vách núi đá vôi soi bóng hai bên, đưa cả nhà dần vào không gian tâm linh của Tam Chúc.
Khi thuyền cập bến, Tam Quan Nội hiện ra trước mắt. Theo VNAT, công trình này cao hai mươi tám phẩy tám mét, tầng một rộng gần hai nghìn mét vuông. Từ đây, nhịp tham quan chuyển từ cảnh quan mặt nước sang không gian kiến trúc Phật giáo.
Điểm tiếp theo cả nhà sẽ thấy là vườn cột kinh. Cả nhà đừng đi qua đây quá nhanh. Theo VNAT, vườn có ba mươi hai cột kinh lớn, mỗi cột cao khoảng mười ba phẩy năm mét và nặng khoảng hai trăm tấn. Tất cả đều làm từ đá xanh Thanh Hóa nguyên khối. Cảm hứng của vườn cột kinh đến từ bảo vật quốc gia, cột kinh chùa Nhất Trụ tại Hoa Lư, Ninh Bình, một bảo vật từ thế kỷ thứ mười. Đây là một trong những chi tiết cho thấy Tam Chúc không chỉ xây lớn mà còn cố gắng liên kết với truyền thống văn hóa của vùng đất.
Sau vườn cột kinh là ba chính điện. Theo thứ tự trên trục tham quan, cả nhà sẽ đi qua điện Quan Âm, điện Pháp Chủ và điện Tam Thế. Đây là ba công trình lớn, và điểm đáng chú ý theo VNAT là các bức phù điêu đá núi lửa Indonesia được chế tác bởi nghệ nhân Indonesia và lắp vào các điện này. Đây là một dấu ấn giao lưu thủ công nghệ Phật giáo quốc tế khá đặc biệt trong một công trình tâm linh của Việt Nam.
Trên đỉnh hành trình là chùa Ngọc trên núi. Ai leo lên đến đó sẽ nhìn lại được toàn cảnh hồ, núi và trục chùa phía dưới trải rộng như một bức tranh sơn thủy. Khu vực còn có Chùa Cổ Ba Sao, Đình làng Tam Chúc và Đền Mẫu, những điểm thờ tự mang hồn vía cũ của vùng đất Ba Sao từ trước khi khu du lịch này ra đời.
Một câu chuyện mới đang bắt đầu ở Tam Chúc. Ngày mười tháng Năm năm hai nghìn không trăm hai mươi sáu, tức là chỉ vừa mới đây, khu du lịch đã tổ chức hội thảo khoa học về đa dạng sinh học Kim Bảng, Tam Chúc và Vân Long, với chủ đề bảo tồn voọc mông trắng và hệ núi đá vôi. Các nhà khoa học đang xây dựng hồ sơ đề xuất Khu Di sản Thiên nhiên Thế giới cho khu vực này. Điều đó có nghĩa là Tam Chúc không chỉ là một điểm du lịch tâm linh, mà còn đang trong quá trình được thế giới công nhận thêm về giá trị thiên nhiên.
Tam Chúc là điểm rất mới trong chuỗi lịch sử hàng nghìn năm của vùng đất Hoa Lư, Ninh Bình. Nhưng nó đang cố gắng trở thành một phần có ý nghĩa của chuỗi đó, từ những cột kinh đá xanh gợi nhớ chùa Nhất Trụ của vua Đinh đến hội thảo bảo tồn voọc trắng giữa núi rừng đá vôi. Đứng ở chùa Ngọc nhìn xuống, cả nhà sẽ thấy hồ nước, mái chùa và những dãy núi xa mờ trong sương, như thể thời gian ở đây chưa bao giờ thực sự dừng lại.