Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long
Có những nơi mà sự yên tĩnh không phải là sự vắng vẻ. Vân Long là một nơi như vậy.
Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long nằm ở huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình, cách trung tâm thành phố Ninh Bình khoảng mười bảy kilômét về phía Đông Bắc theo Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học. Tên "Vân Long" theo Cục này được giải thích là ghép của "Vân" là mây và "Long" là rồng, gắn với ý nghĩa rồng mây hội tụ, tụ thủy và ước vọng mưa thuận gió hòa.
Điểm đầu tiên để biết về Vân Long là vị trí của nó trong hệ thống bảo tồn thế giới. Hồ sơ Ramsar ghi Vân Long là Ramsar site số hai nghìn ba trăm sáu mươi, được chỉ định ngày mười tháng hai năm hai nghìn không trăm mười bảy, với diện tích hai nghìn bảy trăm ba mươi sáu héc ta. Đây là khu Ramsar thứ chín của Việt Nam. IUCN Green List ghi nhận Vân Long từ năm hai nghìn không trăm hai mươi. Ramsar và IUCN là hai tổ chức quốc tế lớn nhất về bảo tồn đất ngập nước và khu bảo tồn. Vân Long có mặt trong cả hai hệ thống không phải vì người ta muốn du lịch, mà vì ở đây có điều gì đó thật sự quan trọng về mặt sinh thái.
Điều quan trọng đó là gì? IUCN Green List mô tả Vân Long gồm hai thành phần chính: hệ đất ngập nước nước ngọt chiếm khoảng một phần tư diện tích, và hệ núi đá vôi chiếm khoảng ba phần tư. Khi ngồi thuyền trên đầm, cả nhà nhìn thấy cả hai: mặt nước phẳng lặng bên dưới và các khối núi đá vôi dựng đứng hai bên như những hòn đảo giữa vùng nước nội địa. Cái tổng hợp đó tạo ra một cảnh quan rất hiếm ở đồng bằng Bắc Bộ.
Và trong cảnh quan đó, có voọc mông trắng. Đây là loài linh trưởng đặc hữu của Việt Nam, bị đe dọa toàn cầu. IUCN ghi cuộc khảo sát năm hai nghìn không trăm mười tám đếm được từ một trăm bảy mươi sáu đến một trăm tám mươi bốn cá thể trong hai mươi mốt nhóm bên trong khu bảo tồn, và thêm ba mươi mốt đến ba mươi tám cá thể ở khu liền kề. Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học ghi đây là quần thể voọc mông trắng lớn nhất Việt Nam. Vân Long tồn tại được là lý do quan trọng nhất để loài này còn tồn tại.
Cách tham quan Vân Long rất đơn giản: ngồi thuyền nan. Hợp tác xã Dịch vụ du lịch sinh thái Vân Long vận hành hai tuyến. Tuyến một đi qua Hang Bóng và Kẽm Trăm rồi quay về. Tuyến hai đi qua Bích Họa và Khu Đá Bàn rồi quay về. Cả hai đều có thời lượng dưới hai giờ. Đây là mô hình du lịch cộng đồng: người lái đò là người địa phương, hoạt động được IUCN ghi nhận là có sự thống nhất giữa hợp tác xã và ban quản lý khu bảo tồn.
Khi thuyền ra đầm, cả nhà sẽ thấy điều mà rất nhiều người đến Vân Long kể lại theo cùng một cách: không khí yên tĩnh một cách bất thường. Không có tiếng máy nổ, không có nhạc phát loa, chỉ có tiếng mái chèo, tiếng nước và đôi khi tiếng chim. Những khối núi đá vôi đứng im bao quanh. Bầu trời phản chiếu xuống mặt đầm. Và nếu may mắn, trên vách đá phía trên cả nhà sẽ thấy những cái bóng đen nhỏ di chuyển theo nhóm, đó là voọc.
Vân Long là di sản sinh thái được ghi nhận ở tầm quốc tế. Thế nhưng không cần biết những con số đó, cả nhà vẫn cảm nhận được điều đó ngay trên thuyền: khi mái chèo dừng lại, khi mặt nước trở lại phẳng lặng, khi bầu trời phản chiếu hoàn toàn xuống đầm và những khối núi đá vôi đứng im trong ánh sáng buổi chiều. Đó là loại yên tĩnh mà hàng nghìn năm chưa từng thay đổi, và vẫn đang chờ cả nhà đến lắng nghe.