Cù Lao Chàm
Cù Lao Chàm là một quần đảo tám đảo ngoài khơi Hội An, cách bến Cửa Đại khoảng mười lăm cây số về phía đông. Trong tám đảo đó, chỉ có đảo lớn nhất là Hòn Lao, rộng một nghìn ba trăm mười bảy héc ta, có người sinh sống. Khoảng ba nghìn người ở hai thôn Bãi Làng và Bãi Hương, cuộc sống gắn với biển qua nhiều đời.
Ngày hai mươi sáu tháng năm năm hai nghìn không trăm linh chín, UNESCO công nhận Cù Lao Chàm và Hội An là Khu Dự trữ Sinh quyển Thế giới trong khuôn khổ Chương trình Con người và Sinh quyển. Tổng diện tích vùng dự trữ là năm nghìn héc ta, trong đó có một trăm sáu mươi lăm héc ta rạn san hô và năm trăm héc ta thực vật biển ngầm. Toàn bộ vùng biển này chứa đựng chín trăm bốn mươi bảy loài sinh vật, gồm một trăm ba mươi tư loài san hô, một trăm bảy mươi tám loài cá, một trăm hai mươi hai loài rong biển, một trăm bốn mươi bốn loài nhuyễn thể và hai mươi lăm loài giáp xác.
Ngay trong năm hai nghìn không trăm linh chín đó, xã Tân Hiệp cũng trở thành đảo đầu tiên ở Việt Nam cấm hoàn toàn túi nilon. Hai quyết định song hành trong cùng một năm, để bảo vệ những gì vừa được thế giới công nhận.
Tên Cù Lao Chàm có nguồn gốc rất cổ. Cù Lao là cách nói tiếng Việt cho cụm đảo nhỏ ven bờ. Chàm là người Champa. Trong các bản đồ Bồ Đào Nha và Ả Rập từ thế kỷ mười lăm đến thế kỷ mười bảy, quần đảo này được ghi là Pulao Cham, tiếng Mã Lai-Champa có nghĩa là Hòn Đảo Champa. Hay Champello trong tiếng Bồ Đào Nha.
Đây là điểm dừng chân quan trọng trên Con đường Tơ lụa Trên Biển. Thuyền buôn Trung Hoa, Nhật Bản, Ả Rập, Ấn Độ đã ghé qua đây từ hơn một nghìn năm trước để tránh bão, lấy nước ngọt và trao đổi yến sào, trầm hương.
Nhắc đến yến sào, đây là đặc sản số một của Cù Lao Chàm từ thời Champa. Chim yến làm tổ trên các vách đá ven đảo bằng nước bọt, tạo ra thứ tổ giàu dinh dưỡng. Nghề thu hoạch yến sào ở đây có truyền thống hơn năm trăm năm, cha truyền con nối. Người thu yến phải leo các vách đá cao, công việc đòi hỏi kỹ năng đặc biệt và không ít nguy hiểm. Đến triều Nguyễn, vua còn đặt một đội chuyên thu yến nộp cung đình.
Bãi Làng là trung tâm dân cư trên đảo, nơi có đình Tiền Hiền thờ những người khai phá đảo, chùa Hải Tạng do người Hoa lập từ nhiều thế kỷ trước, và một chiếc giếng đá Champa vẫn còn nước ngọt sau hàng trăm năm. Chiếc giếng đá đó là minh chứng người Champa đã sinh sống tại đây từ lâu trước khi người Việt đặt chân vào.
Cũng có thể đi ca nô sang Bãi Hương để thăm miếu Tổ nghề Yến, nơi thờ những người lập nghề thu yến sào từ buổi đầu.
Bãi Chồng là nơi lặn ngắm san hô. Dưới làn nước trong vắt đó là cả một thành phố ngầm của san hô và cá, thứ mà hàng thế kỷ thuyền buôn đã lướt qua phía trên mà không hề biết.
Ngày hai mươi bảy tháng năm năm hai nghìn không trăm hai mươi tư, Cù Lao Chàm tổ chức lễ kỷ niệm mười lăm năm UNESCO công nhận Khu Dự trữ Sinh quyển, tái khẳng định cam kết là mô hình du lịch sinh thái bền vững của Việt Nam. Sau hơn mười lăm năm không túi nilon, rác trên đảo giảm khoảng chín mươi phần trăm so với trước năm hai nghìn không trăm linh chín.
Mười lăm cây số từ Cửa Đại, nhưng Cù Lao Chàm là một thế giới khác hoàn toàn. Nước biển trong đến mức có thể nhìn thấy đáy từ trên ca nô. San hô rực rỡ dưới làn sóng. Và trên bờ, những ngôi làng yên tĩnh vẫn giữ nhịp sống của ngư dân đảo từ nhiều đời, dưới bóng chùa cổ và tiếng sóng không bao giờ ngủ.