Sông Thu Bồn

Có những dòng sông chỉ là đường nước trên bản đồ. Thu Bồn thì khác. Nó là lý do Hội An tồn tại.

Cả nhà hãy thử hình dung vùng đất Hội An và Duy Xuyên trước khi có phố cổ, trước khi có đèn lồng. Lúc đó chỉ có dòng sông này, chảy từ núi xuống biển, mang theo phù sa của đất xứ Quảng. Và những chiếc thuyền.

Thu Bồn là con đường đã đưa Hội An trở thành thương cảng. Thuyền bè từ khắp nơi theo đường biển vào cửa sông, ngược dòng lên Hội An để giao dịch. Phố Hội lớn lên từ nhịp ra vào của những con thuyền ấy trên dòng Thu Bồn. Không có Thu Bồn, sẽ không có Hội An như cả nhà biết ngày nay.

Dòng sông giữ trong mình mọi thứ của xứ Quảng. Phù sa từ những cơn lũ hàng năm đắp nên đồng ruộng màu mỡ hai bờ. Và đèn lồng, những chiếc đèn lồng thả xuống mặt nước mỗi dịp lễ hội, trôi lặng im trong đêm Hội An như những ngôi sao rơi xuống từ trời vào sông.

Ngày nay, khi cả nhà đứng ở bờ sông nhìn xuống mặt nước, điều cả nhà đang thấy không chỉ là dòng chảy hiện tại. Đó là dấu vết của hàng trăm năm thuyền bè qua lại, hàng trăm năm phù sa bồi đắp nên vùng đất này.

Khu vực Hội An và Duy Xuyên dọc theo Thu Bồn là hành trình tìm về nguồn cội. Những tuyến du lịch theo sông dẫn cả nhà từ phố cổ ngược dòng lên phía thượng lưu, qua những làng ven sông, qua những cánh đồng phù sa, qua những khoảng không gian mà nhịp sống vẫn còn gắn chặt với nước.

Trên sông Thu Bồn, cả nhà có thể đi thuyền. Buổi sáng sớm khi sương còn giăng trên mặt nước, những chiếc thuyền gỗ nhỏ xuất phát từ Hội An ngược dòng lên vùng thượng lưu. Hai bờ sông thay nhau hiện ra, khi là làng chài với lưới phơi trên cọc tre, khi là bãi bắp xanh mướt, khi là rừng dừa nước rợp bóng. Thu Bồn mỗi đoạn mỗi mặt, không đoạn nào giống đoạn nào.

Sông cũng thay đổi theo mùa. Mùa khô, nước trong vắt, có thể nhìn thấy cát vàng dưới đáy. Mùa lũ, nước đục đỏ phù sa, dâng cao tràn qua những bờ thấp, như Thu Bồn đang nhắc nhở con người rằng vùng đất này thuộc về nó trước khi thuộc về ai khác.

Người xứ Quảng nói về Thu Bồn bằng giọng vừa trân trọng vừa gần gũi. Không phải vì nó đẹp, dù nó đẹp thật. Mà vì nó quen. Quen như tiếng nước chảy dưới chân cầu, quen như mùi bùn đất sau trận mưa, quen như ánh đèn lồng lung linh mỗi đêm rằm.

Khi cả nhà đứng bên bờ Thu Bồn và nhìn một chiếc thuyền nhỏ lặng lẽ qua, hãy nhớ rằng con sông này đã chứng kiến hàng nghìn con thuyền trước đó. Thuyền buôn, thuyền chài, thuyền hoa, thuyền đưa đèn. Và dòng nước vẫn cứ chảy, chậm rãi, lặng thầm, như đang kể một câu chuyện dài mà không vội kết thúc.