Cù lao Thới Sơn
Ở miền Tây, nhiều buổi sáng, tiếng mái chèo đã vang lên trước khi mặt trời ló dạng.
Chúng ta đang rời bến tàu du lịch Mỹ Tho để ra sông Tiền. Dòng sông này rộng và thong thả. Hai bên bờ, nhà nối nhà theo dải đất thấp. Phía trước, trong làn sương sớm, có những cù lao nổi lên giữa sông như những hòn đảo nhỏ phủ đầy cây xanh.
Bốn cù lao lớn ở khúc sông Tiền này được người địa phương gọi theo bộ tứ linh: Long, Lân, Quy, Phụng. Bốn cái tên gắn với rồng, kỳ lân, rùa và phụng hoàng, tứ linh trong văn hóa dân gian Việt Nam. Chúng ta sắp đến Cù lao Lân, tên hành chính là Cù lao Thới Sơn, diện tích khoảng một nghìn hai trăm héc ta. Từ Mỹ Tho ra đây chỉ khoảng hai mươi phút đi thuyền.
Nghe đơn giản vậy thôi. Nhưng cái không gian đang chờ cả nhà ở đó thì không đơn giản chút nào.
Khi thuyền cập bến Thới Sơn, khách chuyển sang một phương tiện khác: xuồng ba lá. Loại xuồng nhỏ hẹp, mái chèo ngắn, trôi êm giữa hai hàng dừa nước. Đây là cách người dân miền Tây đã đi lại trong các con rạch nhỏ từ rất lâu rồi. Không có động cơ. Không có tiếng máy. Chỉ có tiếng chèo, tiếng nước, tiếng lá xào xạc và mùi bùn ẩm quen thuộc của đất phù sa.
Rạch dừa nước tối hơn dòng sông lớn vì hai bên tán lá che kín. Ánh sáng lọt xuống thành những vệt lung linh trên mặt nước. Đôi bàn tay thả xuống dòng chảy sẽ cảm được cái mát lành của nước phù sa.
Qua khỏi con rạch, lên bờ, người ta bắt đầu khám phá đất Thới Sơn bằng xe ngựa hoặc đi bộ. Đường làng không trải nhựa phẳng phiu. Có chỗ đường đất, có chỗ nền cỏ, hai bên là hàng rào cây hoặc vườn cây ăn trái. Đó là xoài, nhãn, chôm chôm, mít, sầu riêng tùy theo mùa. Thới Sơn là vùng nhà vườn: người dân sống nhờ vườn cây, nhờ nuôi ong, nhờ làm bánh kẹo và nhờ phục vụ khách.
Thới Sơn là điểm du lịch cộng đồng tiêu biểu, nơi người dân tham gia chèo đò, làm vườn, ca hát, chế biến đặc sản và giữ bản sắc miệt vườn. Nghĩa là khách không đến một khu giải trí có nhân viên đóng vai nông dân. Khách đến để gặp thật những người dân đang làm đúng nghề của họ.
Điểm dừng tiếp theo là trại ong và bàn trà mật ong. Ở ấp Thới Thạnh, phường Thới Sơn, có điểm Mật ong Kỳ Lân. Khách được mời trà nóng pha mật ong, nghe kể chuyện nuôi ong, có thể thấy tổ ong và cách lấy mật. Ly trà đó không chỉ là đồ uống. Nó là câu chuyện về cách người cù lao đã chuyển từ đánh bắt thủy sản sang nuôi ong, làm bánh, làm kẹo và mở cửa đón khách.
Sau trà ong, khách thường ghé lò của người dân để xem hoặc thử làm kẹo dừa, bánh mứt. Nguyên liệu là dừa tươi, đường, gừng. Kẹo kéo bằng tay trên cái bàn gỗ. Kẹo cứng lại trong vài phút. Đây là nghề phụ của nhiều hộ trên cù lao. Khách được xem không phải vì người ta làm màu, mà vì đó là sinh kế thật của họ.
Cuối buổi, mọi người ngồi lại với đĩa trái cây theo mùa và nghe đờn ca tài tử.
Đờn ca tài tử không phải hát cho vui bên lề. Đây là loại hình âm nhạc và ca hát của người Nam Bộ, được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm hai nghìn không trăm mười ba. Người chơi và người hát không mặc áo sân khấu. Họ ngồi bàn tròn, đờn và ca theo tâm trạng, theo nhịp điệu của buổi chiều và của không khí chung quanh. Tiếng đàn kìm, đàn cò, đàn tranh, đàn bầu hòa với giọng hát ngân dài. Câu ca có thể buồn, có thể vui, nhưng luôn có cái phóng khoáng rất Nam Bộ.
Ngồi trong nhà vườn, nghe đờn ca tài tử, ăn trái cây, nhìn ra sân có gà bới cỏ và xa hơn là hàng cây dừa, mới hiểu vì sao người ta nói "đến miền Tây là phải chậm lại".
Vùng sông Tiền quanh Thới Sơn còn gắn với một trận đánh lớn. Năm một nghìn bảy trăm tám mươi lăm, quân Tây Sơn dưới sự chỉ huy của Nguyễn Huệ đã phục kích và đánh tan đội quân Xiêm trên đoạn sông từ Rạch Gầm đến Xoài Mút. Cù lao Thới Sơn nằm ở vị trí then chốt trong thế trận phục kích đó, là nơi quân Tây Sơn giấu thuyền chiến chờ quân Xiêm. Đó là một lớp lịch sử nằm dưới chính vùng đất này, bên chính con sông này, dù khung cảnh xung quanh nay yên bình hơn rất nhiều.
Cù lao Thới Sơn không có thác lớn, không có hang động, không có đỉnh núi. Nó chỉ có sông, rạch, vườn cây, người dân và tiếng đờn buổi chiều. Đôi khi, đó lại là những thứ khiến người ta nhớ lâu nhất.