Cù lao Thới Sơn
Có những buổi sáng ở miền Tây, tiếng mái chèo đã nghe trước khi mặt trời ló dạng.
Chúng ta đang rời bến tàu du lịch Mỹ Tho, số tám đường ba mươi tháng tư, để ra sông Tiền. Dòng sông này rộng và thong thả. Hai bên bờ, nhà nối nhà theo dải đất thấp. Phía trước, trong làn sương sớm, có những cù lao nổi lên giữa sông như những hòn đảo nhỏ phủ đầy cây xanh.
Cả nhà nhìn ra phía xa một chút nhé. Bốn cù lao lớn ở khúc sông Tiền này được người địa phương gọi theo bộ tứ linh: Long, Lân, Quy, Phụng. Bốn cái tên gắn với rồng, kỳ lân, rùa và phụng hoàng, tứ linh trong văn hóa dân gian Việt Nam. Chúng ta sắp đến Cù lao Lân, tên hành chính là Cù lao Thới Sơn, diện tích khoảng một nghìn hai trăm héc ta. Từ Mỹ Tho ra đây khoảng hai mươi phút đi thuyền, theo cổng du lịch địa phương.
Nghe đơn giản vậy thôi. Nhưng cái không gian đang chờ cả nhà ở đó thì không đơn giản chút nào.
Khi thuyền cập bến Thới Sơn, cả nhà sẽ chuyển sang một phương tiện khác: xuồng ba lá. Loại xuồng nhỏ hẹp, mái chèo ngắn, trôi êm giữa hai hàng dừa nước. Đây là cách người dân miền Tây đã đi lại trong các con rạch nhỏ từ rất lâu rồi. Không có động cơ. Không có tiếng máy. Chỉ có tiếng chèo, tiếng nước, tiếng lá xào xạc và mùi bùn ẩm quen thuộc của đất phù sa.
Rạch dừa nước tối hơn dòng sông lớn vì hai bên tán lá che kín. Ánh sáng lọt xuống thành những vệt lung linh trên mặt nước. Đôi bàn tay thả xuống dòng chảy sẽ cảm được cái mát lành của nước phù sa.
Đi qua rạch xong, đoàn lên bờ và bắt đầu khám phá đất Thới Sơn bằng xe ngựa hoặc đi bộ, tùy chương trình. Đường làng không trải nhựa phẳng phiu. Có chỗ đất đỏ, có chỗ nền cỏ, hai bên là hàng rào cây hoặc vườn cây ăn trái. Đó là xoài, nhãn, chôm chôm, mít, sầu riêng tùy theo mùa. Thới Sơn là vùng nhà vườn: người dân sống nhờ vườn cây, nhờ nuôi ong, nhờ làm bánh kẹo và nhờ phục vụ khách.
Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam mô tả Thới Sơn là điểm du lịch cộng đồng tiêu biểu, nơi người dân tham gia chèo đò, làm vườn, ca hát, chế biến đặc sản và giữ bản sắc miệt vườn. Nghĩa là cả nhà không đến một khu giải trí có nhân viên đóng vai nông dân. Cả nhà đến thật sự gặp người dân đang làm đúng nghề của họ.
Điểm dừng tiếp theo là trại ong và bàn trà mật ong. Cổng du lịch địa phương ghi có điểm Mật ong Kỳ Lân tại ấp Thới Thạnh, phường Thới Sơn. Cả nhà sẽ được uống trà nóng pha mật ong, nghe kể chuyện nuôi ong, có thể thấy tổ ong và cách lấy mật. Ly trà đó không chỉ là đồ uống; nó là câu chuyện về cách người cù lao đã chuyển từ đánh bắt thủy sản sang nuôi ong, làm bánh, làm kẹo và mở cửa đón khách, theo cổng du lịch địa phương.
Sau trà ong, tour thường đưa đoàn đến xem hoặc thử làm kẹo dừa, bánh mứt tại lò của người dân. Nguyên liệu là dừa tươi, đường, gừng. Kẹo kéo bằng tay trên cái bàn gỗ. Kẹo cứng lại trong vài phút. Đây là nghề phụ trợ của nhiều hộ trên cù lao, được đưa vào tour không phải để làm màu mà vì đó là sinh kế thật của họ.
Cuối chương trình, cả nhà ngồi lại với đĩa trái cây theo mùa và nghe đờn ca tài tử.
Cả nhà để ý nhé: đờn ca tài tử không phải hát cho vui bên lề. Đây là loại hình âm nhạc và ca hát của người Nam Bộ, được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm hai nghìn không trăm mười ba. Người chơi và người hát không mặc áo sân khấu. Họ ngồi bàn tròn, đờn và ca theo tâm trạng, theo nhịp điệu của buổi chiều và của không khí chung quanh. Tiếng đàn kìm, đàn cò, đàn tranh, đàn bầu hòa với giọng hát ngân dài. Câu ca có thể buồn, có thể vui, nhưng luôn có cái phóng khoáng rất Nam Bộ.
Ngồi trong nhà vườn, nghe đờn ca tài tử, ăn trái cây, nhìn ra sân có gà bới cỏ và xa hơn là hàng cây dừa, cả nhà sẽ hiểu vì sao người ta nói "đến miền Tây là phải chậm lại".
Nếu cả nhà quan tâm lịch sử, vùng sông Tiền quanh Thới Sơn còn gắn với một trận đánh lớn. Năm một nghìn bảy trăm tám mươi lăm, quân Tây Sơn dưới sự chỉ huy của Nguyễn Huệ đã phục kích và đánh tan đội quân Xiêm trên đoạn sông từ Rạch Gầm đến Xoài Mút. Báo Ấp Bắc từng phân tích rằng Cù lao Thới Sơn nằm ở vị trí then chốt trong thế trận phục kích đó. Đây là lớp lịch sử mà chúng ta đang đứng trên vùng đất đó, nhìn ra cùng con sông, dù khung cảnh xung quanh nay yên bình hơn rất nhiều.
Cù lao Thới Sơn không có thác lớn, không có hang động, không có đỉnh núi. Nó chỉ có sông, rạch, vườn cây, người dân và tiếng đờn buổi chiều. Đôi khi, đó lại là những thứ khiến người ta nhớ lâu nhất.