Trại rắn Đồng Tâm
Năm một nghìn chín trăm bảy mươi bảy, vùng đất Bình Đức nay thuộc tỉnh Đồng Tháp vẫn còn đầy mìn và dây thép gai từ chiến tranh để lại. Và giữa cảnh hoang tàn đó, năm người lính với ba con rắn hổ đất bắt đầu xây dựng một điều gì đó khác thường.
Đó là khởi đầu của Trại rắn Đồng Tâm.
Tên đầy đủ nghe dài hơn tên quen: Trung tâm Nuôi trồng, nghiên cứu, chế biến dược liệu thuộc Quân khu 9. Nhưng người ta vẫn hay gọi ngắn là Trại rắn Đồng Tâm vì cái tên đó gắn với một câu chuyện rất cụ thể: từ ba con rắn và năm cán bộ, nơi này đã lớn dần thành một trung tâm bảo tồn, nghiên cứu và dược liệu quy mô, với nhà bảo tàng rắn đầu tiên ở Việt Nam, theo trang chính thức của trại.
Trang giới thiệu của trại ghi rằng ban đầu cơ sở này lấy tên Xí nghiệp 408. Năm một nghìn chín trăm tám mươi tám, nó chuyển thành Trung tâm Nuôi trồng, nghiên cứu, chế biến dược liệu Quân khu. Ngoài nuôi rắn, trung tâm còn trồng hơn sáu mươi loài cây thuốc Nam. Báo Quân đội nhân dân ghi đơn vị thuộc Cục Hậu cần, Kỹ thuật Quân khu 9.
Trang chính thức mô tả trại bảo tồn hơn năm mươi loài rắn quý hiếm. Có khu nuôi rắn độc riêng, khu nuôi rắn không độc riêng, khu bảo tồn bò sát và khu nghiên cứu sản xuất dược liệu. Báo Quân đội nhân dân ghi nhận trung tâm có khu đặc biệt dành cho rắn hổ mang và hổ chúa, là hai loài cực kỳ nguy hiểm nhưng cũng cực kỳ quan trọng trong nghiên cứu nọc độc và điều chế huyết thanh.
Huyết thanh kháng nọc rắn là một trong những sản phẩm y tế thiết yếu. Mỗi năm có nhiều người bị rắn cắn ở đồng bằng sông Cửu Long. Việc nghiên cứu nọc rắn, điều chế huyết thanh đúng loài và cung ứng kịp thời cho cơ sở y tế địa phương là một phần nhiệm vụ của Trại rắn Đồng Tâm. Không phải chỉ có giá trị tham quan, mà còn có giá trị thực tiễn với cộng đồng.
Điểm dừng tiếp theo là nhà bảo tàng rắn. Nguồn du lịch chính thức của Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam ghi bảo tàng được xây dựng năm một nghìn chín trăm chín mươi sáu và trưng bày gần một trăm loài rắn quý hiếm. Đây là không gian cho cả nhà nhìn rắn bằng con mắt khoa học hơn: phân biệt rắn độc và không độc dựa vào hình dáng, màu sắc, vảy và đầu; hiểu vai trò của rắn trong hệ sinh thái; và biết cách xử lý đúng khi gặp rắn ngoài tự nhiên.
Cả nhà không cần sợ rắn để vào đây. Nhưng hiểu rắn thì rất cần.
Một hoạt động mà nhiều khách tò mò là xem lấy nọc rắn. Đây là dịp hiếm để thấy quy trình chiết xuất nọc rắn an toàn, vốn là công việc đòi hỏi tay nghề và bình tĩnh rất cao của người chuyên môn.
Ngoài rắn, Trại rắn Đồng Tâm còn có khu động vật hoang dã khác và vườn cây thuốc xanh mướt trải rộng, nơi hơn sáu mươi loài cây thuốc Nam mọc bên nhau giữa vùng đất từng đầy mìn và dây thép gai.
Câu chuyện bắt đầu từ ba con rắn và năm cán bộ năm một nghìn chín trăm bảy mươi bảy. Hơn bốn thập kỷ sau, Trại rắn Đồng Tâm vẫn đang lặng lẽ gìn giữ những loài rắn quý hiếm nhất Việt Nam, chắt lọc từng giọt nọc độc thành huyết thanh cứu người, và nhắc nhở rằng có những thứ nguy hiểm nhất lại đang cứu sống nhiều người nhất.