Cung điện Gyeongbokgung

Năm trăm tòa nhà.

Đó là quy mô của cung Gyeongbokgung vào năm một nghìn tám trăm tám mươi tám. Không phải năm trăm căn phòng. Năm trăm tòa nhà riêng biệt, mỗi tòa một mái ngói, một sân, một lối đi. Muốn hình dung cho dễ thì cứ nghĩ tới một thị trấn nhỏ có tường bao quanh, mà mọi con đường bên trong đều dẫn về một người.

Còn đây là con số thứ hai. Năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm, trong khu cung ấy chỉ còn lại bốn mươi tòa nhà cũ.

Khoảng cách giữa năm trăm và bốn mươi chính là câu chuyện.

Cung Gyeongbokgung dựng năm một nghìn ba trăm chín mươi lăm, dưới thời vua Taejo, ông vua mở đầu nhà Joseon, ngay sau khi kinh đô mới được đặt ở Hanyang. Cái tên lấy chữ từ một bài thơ cổ và có nghĩa là cung của phúc lớn.

Trong cung có điện Geunjeongjeon, nơi nhà vua ngồi thiết triều, mái điện chồng hai tầng, sân lát đá và hai hàng bia đá nhỏ đánh dấu chỗ đứng của các quan theo thứ bậc. Có lầu Gyeonghoeru, nơi mở tiệc lớn, dựng hẳn trên một hòn đảo nhân tạo giữa hồ nước, đi vào bằng cầu. Có đình Hyangwonjeong nhỏ nhắn nằm trên một cái hồ khác ở vườn sau, chỗ hoàng gia ra hóng mát. Và có cổng Gwanghwamun quay mặt về hướng nam, hoàn thành cùng năm với cung.

Rồi năm một nghìn năm trăm chín mươi hai, chiến tranh Nhâm Thìn nổ ra, và cung cháy.

Cháy gần như trọn vẹn. Đến hôm nay các nhà nghiên cứu vẫn còn tranh luận về việc ai đã châm lửa, và không ai kết luận dứt khoát được. Chỉ có một điều rõ ràng: sau đám cháy ấy, chỗ từng là cung điện của cả một vương triều trở thành một khu đất trống đầy cỏ.

Nó nằm như thế suốt khoảng hai trăm bảy mươi năm.

Hãy dừng lại ở con số này một chút. Hai trăm bảy mươi năm nghĩa là khoảng mười thế hệ. Nghĩa là một đứa trẻ sinh ra sau đám cháy, lớn lên, già đi, mất, rồi cháu chắt của nó cũng lần lượt như vậy, mà nền cung vẫn cứ là bãi cỏ. Người Seoul thời đó đi ngang chỗ ấy hằng ngày và chỉ biết rằng ngày xưa nơi này từng có cái gì đó rất lớn.

Đến năm một nghìn tám trăm sáu mươi lăm, vương phi Sinjeong mới ra lệnh dựng lại.

Đây là một quyết định rất lớn, vì dựng lại nghĩa là làm mới toàn bộ từ nền đất trở lên. Cổng Gwanghwamun được dựng lại cùng năm ấy. Hoàng gia dọn về ở năm một nghìn tám trăm sáu mươi tám. Và mãi tới năm một nghìn tám trăm tám mươi tám thì công trình mới coi là xong, với đủ năm trăm tòa nhà.

Nhưng cung vừa đầy lại thì một thời kỳ khác ập tới.

Trong những năm Triều Tiên nằm dưới ách thuộc địa, khu cung bị tháo dỡ dần. Không phải một trận cháy trong một đêm, mà là từng tòa một, năm này qua năm khác. Tới khi thời kỳ ấy kết thúc vào năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm, đếm lại thì chỉ còn bốn mươi tòa nhà cũ đứng nguyên.

Năm trăm, còn bốn mươi.

Và đây là phần khiến câu chuyện này đáng kể cho trẻ con nghe.

Người Hàn không bỏ cuộc, cũng không vội. Năm một nghìn chín trăm chín mươi, họ bắt đầu một kế hoạch phục dựng kéo dài hai mươi năm. Đến năm hai nghìn mười, kế hoạch ấy kết thúc với tám mươi chín tòa nhà được dựng lại, đưa cung về khoảng hai mươi lăm phần trăm quy mô ngày xưa.

Một phần tư. Sau hai mươi năm làm việc.

Thế là họ bắt đầu kế hoạch thứ hai, đặt mục tiêu dựng thêm chín mươi tòa nữa, và hẹn ngày hoàn thành là năm hai nghìn bốn mươi lăm.

Nghĩa là những người ký vào bản kế hoạch ấy biết rất rõ rằng phần lớn họ sẽ không sống tới ngày nhìn thấy nó xong. Người thợ mộc đang đục cột hôm nay sẽ về hưu trước khi tòa nhà cuối cùng dựng lên. Đứa trẻ đang chạy trong sân cung sáng nay, tới lúc công trình hoàn tất thì đã là người lớn tuổi.

Họ vẫn làm.

Cho nên khi bước qua cổng Gwanghwamun, có một điều nên nhớ: đây không phải một di tích nằm yên. Đây là một công trường đã mở suốt hơn ba mươi năm và còn mở tiếp gần hai mươi năm nữa. Đi sâu vào trong, thế nào cũng gặp một khoảng đất quây tôn, hoặc một mái nhà mới tinh còn thơm mùi gỗ đứng cạnh một bức tường đá đã mòn nhẵn.

Vài việc nhỏ đáng làm khi vào cung. Đứng ở sân điện Geunjeongjeon, tìm hai hàng bia đá nhỏ trên sân và đoán xem quan lớn thì đứng ở hàng nào. Ra sau vườn xem cái đình nhỏ soi bóng xuống hồ. Nếu đúng giờ thì xem lễ đổi gác, nghi lễ được khôi phục từ năm hai nghìn lẻ hai và diễn lại mỗi ngày hai lần.

Và một mẹo cuối, dành cho ai thích mặc đẹp: từ năm hai nghìn mười ba, khách mặc trang phục truyền thống Hàn Quốc được vào cửa cung miễn phí. Cả nhà thuê một bộ ở ngoài phố, đi bộ vào, và bước qua cổng mà không phải trả một đồng nào.