Đảo Bình Ba
Đứng từ bờ vịnh Cam Ranh nhìn ra, Bình Ba hiện lên như một vệt xanh thẫm nằm án ngữ giữa trời nước. Mặt biển quanh đảo lúc nào cũng lấm tấm những bè nuôi nổi, mỗi bè là một ô lồng tôm hùm chìm sâu dưới làn nước trong vắt.
Bình Ba là đảo thuộc xã Cam Bình cũ, nay thuộc xã Nam Cam Ranh, tỉnh Khánh Hòa. Đảo nằm cách Nha Trang khoảng sáu mươi ki-lô-mét về phía nam, là một trong hai đảo của xã Cam Bình, bên cạnh Bình Hưng. Vị trí của nó đặc biệt: đảo nằm án ngữ cửa biển, là cửa ngõ ra vào vịnh Cam Ranh, có vị trí quan trọng về an ninh, quốc phòng.
Người dân trên đảo sống chủ yếu bằng nghề biển và nuôi tôm hùm. Toàn xã Cam Bình năm hai nghìn hai mươi hai có hơn mười nghìn lồng tôm hùm, chủ yếu ở Bình Ba, sản lượng ước đạt hai trăm bảy mươi tấn. Đó là lý do truyền thông hay gọi Bình Ba là đảo tôm hùm, dù đây không phải tên hành chính chính thức.
Tên gọi Bình Ba mang theo một câu chuyện truyền khẩu đáng nhớ. Theo lời kể địa phương, ba người đến từ tỉnh Bình Định đã đặt chân lên đảo, lập nghiệp và đặt tên. Câu chuyện không phải sử liệu chính thức, nhưng nó phản ánh thực tế: cộng đồng trên đảo có gốc rễ từ đất liền miền Trung, từng là xóm chài nhỏ và dần trở thành một đơn vị dân cư biển đảo có bề dày.
Bề dày đó vươn xa hơn nhiều so với những xóm chài ấy. Các di chỉ trong vùng Cam Ranh, bao gồm Bình Ba, Bình Hưng và Xóm Cồn, cho thấy khu vực này có người sinh sống từ hàng nghìn năm trước, thuộc giai đoạn sơ kỳ kim khí với văn hóa Xóm Cồn có niên đại khoảng bốn nghìn một trăm bốn mươi năm. Vùng vịnh này đã là nhà của con người qua bao thế hệ, trước cả khi có tên gọi nào được ghi lên bản đồ.
Về thiên nhiên, cả nhà ơi, Bình Ba có những bãi biển ít nơi nào sánh được. Bãi Nồm là nổi tiếng nhất, nước trong xanh nhìn thấy đáy, cát trắng mịn chạy dài. Bãi Chướng và Bãi Nhà Cũ cũng có nước biển trong và rạn san hô. Bãi Nhà Cũ từng được nhắc đến như điểm ngắm san hô đặc biệt, nơi những rạn đá ngầm trải ra dưới mặt nước lặng như gương.
Nhìn từ đất liền hay từ biển vào phía vịnh, Bình Ba hiện ra yên bình, bề mặt xanh mướt, những bè nuôi nổi lặng lờ trên sóng nước. Bên dưới mặt biển ấy là hàng nghìn lồng tôm hùm, là rạn san hô lặng lẽ sinh trưởng, là ký ức của vùng đất có người ở từ thời đồ đồng. Tất cả vẫn còn đó, như một bí mật mà vịnh Cam Ranh giữ gìn từ thuở nào.