Vịnh Vĩnh Hy
Cả nhà biết không, có những vịnh biển mà tên gọi của nó đã chứa đựng cả một ước nguyện.
Vịnh Vĩnh Hy, theo hồ sơ của Cục Di sản văn hóa, mang tên với ý nghĩa mong cầu buôn bán sầm uất, cơ hội, may mắn và đời sống an hòa. Người xưa đặt tên cho vùng biển này không phải vì nó đẹp mà thôi, mà vì họ muốn cái tên trở thành một lời chúc lành cho những ai sinh sống và đi lại qua đây.
Cả nhà đang ở xã Vĩnh Hải, tỉnh Khánh Hòa hiện nay. Trước tháng bảy năm hai nghìn hai mươi lăm, khu vực này thuộc tỉnh Ninh Thuận, và sau khi hai tỉnh sáp nhập, Vĩnh Hy chính thức trở thành một phần của Khánh Hòa mới.
Về mặt địa lý, Vĩnh Hy được bao quanh bởi Vườn quốc gia Núi Chúa ở phía trong, và mở ra Biển Đông ở phía ngoài. Núi chắn gió, biển ôm vào, tạo ra một vùng nước lặng và trong hiếm có trên dải bờ biển miền Trung.
Năm hai nghìn không trăm hai mươi mốt, UNESCO ghi danh Núi Chúa là Khu dự trữ sinh quyển thế giới. Đây không phải danh hiệu danh nghĩa. UNESCO mô tả Núi Chúa là nơi hội tụ rất hiếm của cảnh quan bán khô hạn, rừng núi, bãi biển, rạn san hô và bãi rùa biển lên đẻ. Trong vùng nước nông ven bờ, có hơn ba trăm loài san hô tạo rạn. Cả một thế giới dưới đáy, chỉ cách mặt nước vài sải tay.
Nghĩa là cả nhà mình hôm nay không chỉ đi tham quan một vịnh đẹp. Cả nhà đang ở trong một vùng sinh thái biển có giá trị bảo tồn quốc tế.
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã xếp hạng Vịnh Vĩnh Hy là Danh lam thắng cảnh quốc gia theo quyết định ngày bảy tháng một năm hai nghìn không trăm hai mươi. Hồ sơ Cục Di sản cũng ghi rằng vịnh còn có hai tên cũ là Vũng Căng và Vũng Găng. Ba cái tên cho một vùng nước. Một nơi đủ quan trọng với người làng chài đến mức họ đặt cho nó nhiều tên, nhớ nó bằng nhiều cách.
Khi cả nhà ra tàu tham quan vịnh, tuyến đi sẽ qua nhiều điểm cảnh quan đặc trưng. Bãi Cóc trong và ngoài liền kề, có đá hình dáng con cóc. Mũi Cá Voi với hình dáng nhô lên mặt nước như chú cá voi nằm nghiêng. Các hòn nhỏ mang tên Hòn Tai, Hòn Quy, Hòn Gan. Đá Cột Buồm nhìn từ xa như cột buồm dựng thẳng. Và Đá Robot, những phiến đá chồng lên nhau theo chiều ngang dọc, nhìn xa cứ tưởng bộ máy.
Đây đều là tên gọi do ngư dân và du khách đặt ra theo hình dáng địa vật. Mỗi cái tên là một lần ai đó nhìn lên vách đá, thấy điều gì đó quen thuộc giữa vùng biển hoang sơ, và muốn ghi lại bằng ngôn ngữ của mình.
Hang Yến là điểm đáng nhắc. Đây là nơi chim yến làm tổ trong vách đá, tiếng chim và tiếng sóng hòa vào nhau tạo nên một âm thanh riêng biệt không nơi nào có.
Gần bờ vịnh, theo Cục Di sản, có Lăng Thần Nam Hải của thôn Vĩnh Hy với diện tích hơn một nghìn không trăm mười sáu mét vuông. Người dân biển thờ thần Nam Hải, thực ra là thờ loài cá voi mà họ gọi kính trọng là cá Ông. Ngư dân tin rằng cá voi phù hộ người đi biển thoát khỏi sóng gió. Đây là tín ngưỡng ngư dân ven biển miền Trung đã có từ lâu, nói lên mối quan hệ sâu xa giữa người và biển ở vùng này. Ở Vĩnh Hy, tín ngưỡng ấy có một điểm thờ tự hẳn hoi, không phải chỉ là lời kể miệng.
Nhìn từ trên tàu xuống, đáy nước trong đến mức cả nhà thấy rõ từng rạn san hô bên dưới, màu sắc mở ra như một tấm thảm khổng lồ mà chỉ có biển Vĩnh Hy mới dệt được. Và đâu đó trong vách đá, tiếng yến vẫn vang, tiếng sóng vẫn đập, như thể vịnh này chưa bao giờ cần ai biết đến để tồn tại.