VQG Núi Chúa
Hãy thử hình dung một vùng đất mà người ta gọi là khô nhất Việt Nam. Cây bụi thấp, nắng gió, đất đá. Và ngay cạnh đó, chỉ vài bước chân xuống phía biển, là rạn san hô với hơn ba trăm loài. Rùa biển lên đẻ trứng hằng năm. Cỏ biển rung rinh dưới nước trong.
Đó là Núi Chúa. Và đây là điều làm cho nó trở nên đặc biệt đến mức UNESCO ghi danh là Khu dự trữ sinh quyển thế giới năm hai nghìn không trăm hai mươi mốt.
Vườn quốc gia Núi Chúa được thành lập năm hai nghìn không trăm lẻ ba. Diện tích theo quyết định thành lập gần ba mươi nghìn héc-ta đất liền và biển. Nhưng khu dự trữ sinh quyển mà UNESCO ghi danh rộng hơn rất nhiều, lên đến hơn một trăm lẻ sáu nghìn héc-ta, vì bao gồm cả vùng đệm và cộng đồng xung quanh.
Từ ngày một tháng bảy năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm, Ban Quản lý Vườn quốc gia Núi Chúa và Ban Quản lý Vườn quốc gia Phước Bình đã hợp nhất thành một, trực thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa.
Núi Chúa không phải vườn quốc gia để đến rồi ngắm nhìn từ xa. Đây là nơi mời cả nhà đi vào trong.
Tuyến phổ biến nhất là Hang Rái - Công viên Đá. Buổi sáng, khách trekking đồi Hang Rái, khoảng ba cây số, mất chừng hai tiếng rưỡi. Ở đó có thềm san hô cổ nhô ra biển. Khi sóng và thủy triều phù hợp, nước biển tràn qua thềm đá rồi đổ xuống, tạo cái cảnh mà trang du lịch của Vườn gọi là "thác trên biển". Đây là tên gợi hình du lịch, không phải thác nước ngọt trong rừng. Cũng tại Hang Rái có khu cứu hộ sinh vật biển và nội dung tìm hiểu bảo tồn rùa biển. Buổi chiều, đoàn tiếp tục vào Công viên Đá, khoảng bốn cây số khác. Đây là cảnh quan rừng khô hạn với những khối đá lớn nằm giữa cây bụi và biển.
Khi đi Công viên Đá, cả nhà sẽ thấy cây thấp, cứng, lá nhỏ, thân dày. Đây không phải cây bệnh hay cây yếu. Đây là cây thích nghi với môi trường khô hạn, tiết kiệm nước tối đa. Cái mà người ta hay gọi là "vùng nắng gió" của Ninh Thuận cũ thực ra là môi trường sống của hàng nghìn loài sinh vật đã quen với nó. Vườn quốc gia Núi Chúa ghi nhận ít nhất một nghìn năm trăm mười bốn loài thực vật và bảy trăm sáu mươi ba loài động vật.
Nếu cả nhà muốn đi xa hơn, có tuyến Đá Hang - Thác Năm Tầng. Tuyến này đi từ thôn Đá Hang, qua Hồ Am Dú, xuyên các kiểu rừng từ truông gai hạn đến rừng kín lá cứng hơi khô nhiệt đới, đến Thác Năm Tầng. Lượt đi năm cây số, lượt về năm cây số.
Nếu cả nhà là trekker có kinh nghiệm, còn có tuyến chinh phục đỉnh Núi Chúa cao một nghìn không trăm ba mươi chín mét. Buổi sáng tám cây số, chiều mười bốn cây số. Tuyến này dành riêng cho khách từ mười tám tuổi trở lên và có thể lực thực sự tốt.
Điều đáng tự hào nhất về Núi Chúa là cái nghịch lý sống động của nó: khô hạn và phong phú cùng tồn tại trong một không gian. Rừng và biển sát nhau. Nắng và san hô. Cây gai và rùa biển. Hiếm có nơi nào trên Trái Đất mà hai thế giới đối lập lại ở gần nhau đến vậy.
Và có lẽ đó chính là lý do rùa biển vẫn tìm về đây mỗi mùa. Bãi cát vắng, nước trong, đêm yên. Một điều gì đó rất cũ vẫn còn nguyên ở đây, giữa nắng gió Ninh Thuận.